Грамадзянства.

Польскае грамадзянства для замежніка дасягаецца двума асноўнымі шляхамі, якія рэгулююцца ustawą z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (tekst jednolity — Dz.U. 2023 poz. 1989).

1. Uznanie za obywatela polskiego (прызнанне польскім грамадзянінам). Адміністрацыйная працэдура. Рашэнне прымае wojewoda па месцы жыхарства замежніка. Апіраецца на фармальныя крытэрыі (тэрмін пражывання, даход, жыллё, веданне мовы). Decyzja адмовы падлягае абскарджанню.

2. Nadanie obywatelstwa polskiego przez Prezydenta RP (прысваенне грамадзянства Прэзідэнтам). Дыскрэцыйная працэдура. Рашэнне прымае Прэзідэнт Польшчы. Фармальныя часавыя ўмовы адсутнічаюць. Postanowienie Прэзідэнта не патрабуе абгрунтавання і не падлягае абскарджанню.

Дадаткова ustawa прадугледжвае przywrócenie obywatelstwa polskiego (аднаўленне грамадзянства для асоб, якія яго страцілі) і nabycie z mocy prawa (па нараджэнні — грамадзянства па бацьках-грамадзянах РП).

Стандартная катэгорыя — замежнік, які бесперапынна пражывае ў Польшчы на падставе zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE альбо prawa stałego pobytu (для грамадзян ЕС), не менш за 3 гады, які выконвае шэраг дадатковых умоў:

— стабільная і рэгулярная крыніца даходу;

— прававы тытул на жыллё ў Польшчы (уласнасць, дагавор найму, акт kongruentny);

— веданне польскай мовы на ўзроўні B1, пацверджанае дзяржаўным сертыфікатам альбо дакументам-эквівалентам;

— адсутнасць пагрозы для obronności або bezpieczeństwa państwa альбо ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.

Падрабязнае апісанне ўмоў — MSWiA · poproś o uznanie za polskiego obywatela і Dolnośląski UW · uznanie za obywatela polskiego.

Ustawa прадугледжвае катэгорыі замежнікаў, для якіх патрабаваны тэрмін пражывання скарочаны альбо іншыя ўмовы змякчаны:

— 2 гады pobytu stałego / rezydenta UE — для замежнікаў, якія знаходзяцца не менш за 3 гады ў шлюбе з грамадзянінам РП, альбо асоб без грамадзянства;

— 10 гадоў бесперапыннага і легальнага пражывання ў Польшчы — альтэрнатыўная катэгорыя для тых, у каго няма pobytu stałego, але пражыванне было бесперапынным і легальным; патрабуе pobytu stałego на момант падачы, даходу і жылля;

— бежанцы са статусам, выдадзеным польскай дзяржавай, пасля вызначанага тэрміну пражывання;

— непаўналетнія дзеці ўладальнікаў польскага грамадзянства — пры пэўных умовах;

— ўладальнікі Karty Polaka могуць праходзіць працэдуру на змякчаных умовах, асабліва пры выкарыстанні шляху pobyt stały → uznanie.

Поўны пералік катэгорый і ўмоў — art. 30 ustawy o obywatelstwie polskim.

Веданне польскай на ўзроўні B1 — абавязковая ўмова uznania za obywatela polskiego (за ўстаноўленымі выключэннямі для непаўналетніх і асобных катэгорый).

Спосабы пацвярджэння B1:

— certyfikat państwowy ад Państwowej Komisji do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego (certyfikatpolski.pl) — ўзровень B1 або вышэй;

— świadectwo ukończenia szkoły ў Польшчы з польскай мовай навучання;

— dyplom ukończenia studiów на польскай у польскай ВНУ.

Важнае змяненне. З 1 ліпеня 2025 г. пасведчанні аб заканчэнні школ pomaturalnych (паслявнузскіх) больш не прымаюцца як пацвярджэнне ведання польскай для працэдуры uznania. Сертыфікаты, выдадзеныя да 30 чэрвеня 2025 г., застаюцца сапраўднымі для працэдур, ініцыяваных да 30 чэрвеня 2026 г.

Дзе падаваць. Асабіста ў urzędzie wojewódzkim па месцы жыхарства, у wydziale ds. obywatelstwa альбо ў wydziale spraw cudzoziemców.

Стандартны пакет дакументаў:

— заява wniosek o uznanie za obywatela polskiego;

— фота 4,5×3,5 см (пашпартны фармат);

— ksero дакумента, які сведчыць асобу + арыгінал да прад'яўлення;

— акт аб нараджэнні (свой), пры наяўнасці — акт аб шлюбе і аб нараджэнні дзяцей (усё з апастылем і прысяжным перакладам, калі выдадзеныя за мяжой);

— дакумент, які пацвярджае веданне польскай B1;

— пацвярджэнне крыніцы даходу (PIT, zaświadczenie z urzędu skarbowego, дагавор);

— пацвярджэнне прававога тытулу на жыллё;

— curriculum vitae;

— пацвярджэнне аплаты opłaty skarbowej — 1000 zł (актуальна на 2026 г.).

Тэрмін разгляду. 6 месяцаў з моманту распачынання працэдуры; у абгрунтаваных выпадках wojewoda можа працягнуць тэрмін. На практыцы ў буйных ваяводствах — ад 6 да 18 месяцаў. Інструменты супраць бяздзейнасці — ponaglenie і skarga w WSA (гл. Як пісаць скаргу).

Рашэнне. Станоўчае — decyzja wojewody аб uznaniu za obywatela polskiego; замежнік становіцца польскім грамадзянінам у дзень, калі decyzja становіцца канчатковай. Адмоўнае — падлягае абскарджанню: odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, далей skarga do WSA → NSA.

Nadanie obywatelstwa polskiego — dyskrecjonalna prerogatywa Prezydenta RP. Рэгулюецца art. 18–25 ustawy o obywatelstwie polskim.

Асаблівасці працэдуры:

— адсутнасць фармальных часавых умоў (Прэзідэнт можа прысвоіць грамадзянства любому замежніку, у тым ліку таму, які не пражывае ў Польшчы);

— дыскрэцыйнасць. Прэзідэнт не абавязаны абгрунтоўваць рашэнне, у тым ліку адмоўнае;

— непадсуднасць. Postanowienie Прэзідэнта не падлягае абскарджанню.

Падача. Асобы, якія пражываюць у Польшчы, падаюць праз wojewodę па месцы пражывання; асобы за мяжой — праз konsula RP. Wniosek уласнаручны, на польскай, з дадаткам фота і натарыяльна заверанай копіі дзеючага дакумента, які сведчыць асобу і грамадзянства заяўніка.

Маршрут заявы. Wojewoda / konsul са сваім opinią перадае wniosek Прэзідэнту праз Міністра ўнутраных спраў. МУС да перадачы Прэзідэнту запытвае інфармацыю ў Каменданта Галоўнага Паліцыі, Шэфа АБВ (Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego) і іншых органаў.

Тэрмін. Без фармальнага абмежавання — ад 1 года да некалькіх гадоў. У практыцы разгляду большая частка заяў разглядаецца на працягу 1–2 гадоў.

Дата набыцця грамадзянства. Замежнік становіцца грамадзянінам РП у дзень, калі Прэзідэнт выдае postanowienie аб nadaniu obywatelstwa polskiego.

Падрабязна — Pomorski UW · nadanie obywatelstwa przez Prezydenta RP і афіцыйная старонка Kancelarii Prezydenta · nadanie obywatelstwa polskiego.

Przywrócenie obywatelstwa polskiego. Працэдура аднаўлення для асоб, якія страцілі польскае грамадзянства да 1 студзеня 1999 г. (па папярэдніх ustawax). Рашэнне прымае Міністр ўнутраных спраў і адміністрацыі. Адрасавана перш за ўсё нашчадкам палякаў, якія страцілі грамадзянства ў выніку рэпрэсій, міграцый і змянення межаў XX стагоддзя.

Nabycie z mocy prawa. Грамадзянства РП набываецца аўтаматычна ў дзень нараджэння дзіцяці, калі хаця б адзін з бацькоў — грамадзянін РП (jus sanguinis). Рэгулюецца art. 14 ustawy. Польшча не ўжывае неабмежаваны jus soli — нараджэнне на тэрыторыі РП само па сабе не дае грамадзянства, за выключэннем выпадкаў, калі абодва бацькі невядомыя або не маюць грамадзянства.

Польскі бок. Польшча дапускае падвойнае грамадзянства. Згодна з art. 3 ustawy o obywatelstwie polskim, уладальнік польскага грамадзянства адначасова з замежным грамадзянствам разглядаецца польскімі органамі выключна як польскі грамадзянін — польскія правы, абавязкі і працэдуры прымяняюцца як да грамадзяніна РП без абмовак.

Беларускі бок. Беларускае заканадаўства не прадугледжвае працэдуры выхаду з грамадзянства па спрошчанай схеме. Закон РБ «Аб грамадзянстве» прадугледжвае выхад праз указ Прэзідэнта РБ па індывідуальным разглядзе. На практыцы многія беларусы, якія атрымалі польскае грамадзянства, працягваюць захоўваць беларускае дэ-юрэ, што не перашкаджае карыстанню польскім грамадзянствам на тэрыторыі РП і ЕС. Гэта прававая сітуацыя, не забарона.

Пры ўездзе ў Беларусь уладальнік падвойнага грамадзянства павінен прад'яўляць беларускі дакумент. Пры ўзаемадзеянні з беларускімі консульствамі за мяжой дзейнічае той жа прынцып.

Пасля атрымання uznania альбо nadania грамадзянства замежнік становіцца польскім грамадзянінам з усімі правамі:

— польскі пашпарт і dowód osobisty — выдаюцца ў urzędzie gminy / urzędzie miasta;

— актыўнае і пасіўнае выбарчае права на парламенцкіх і мясцовых выбарах;

— бесперашкодны ўезд і праца ў любой краіне ЕС / ЕЭЗ / Швейцарыі;

— бязвізавы ўезд у большасць дзяржаў свету згодна з бязвізавым статусам польскага пашпарта.

Свежы польскі пашпарт выдаецца на працягу некалькіх тыдняў з моманту падачы заявы ў urzędzie wojewódzkim альбо ў konsulacie RP за мяжой. Узоры працэдур — на партале gov.pl · uzyskaj paszport.

Праз Karta Polaka — самы прамы шлях. Уладальнік Karty Polaka атрымлівае pobyt stały без 5-гадовай умовы (гл. Пастаянны ВНЖ). Пасля аднаго года pobytu stałego пры выкананні астатніх умоў (B1 польскай, даход, жыллё) — uznanie za obywatela polskiego праз wojewodу. У суме — самы кароткі шлях да польскага грамадзянства для беларуса з польскімі каранямі.

Праз 3 гады pobytu stałego (без Karty Polaka) — стандартны шлях для беларусаў, у якіх няма Karty Polaka, але ёсць pobyt stały або rezydent UE. Умова 3 гадоў — агульны мінімум для uznania.

Праз 10 гадоў пражывання. Альтэрнатыва для тых, хто не атрымаў pobyt stały, але пражывае ў Польшчы бесперапынна і легальна 10 гадоў, і пры падачы заявы мае pobyt stały — можа падаць на uznanie на гэтай падставе.

Праз nadanie Prezydenta. Без фармальных часавых умоў. Заявы беларусаў, актыўных у грамадзянскай супольнасці і культуры Польшчы, могуць разглядацца ў гэтым парадку.

Дакументы з Беларусі. Пасведчанне аб нараджэнні, акт аб шлюбе і іншыя дакументы з РБ патрабуюць апастыля (Беларусь — удзельнік Гаагскай канвенцыі з 1992 г.) і прысяжнага перакладу на польскую — падрабязна ў тэмах Дакументы і Спецыфіка для беларусаў.

— Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Tekst jednolity — ISAP · Obwieszczenie z 4 września 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1989).

— Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (для папярэдніх падстаў — pobyt stały, rezydent UE).

— Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka.

Поўныя тэксты — на ISAP · Internetowy System Aktów Prawnych. Карта прававых крыніц — у тэме Прававыя крыніцы.

Godze не прадастаўляе юрыдычных кансультацый. Старонка — каркас для арыентацыі, не прымяненне да канкрэтнай справы. Для індывідуальнай дапамогі — гл. Арганізацыі дапамогі.

← Усе тэмы па Польшчы