Спецыфіка для беларусаў.

Karta Polaka — дакумент, які пацвярджае прыналежнасць да польскага народа. Рэгулюецца ustawą z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz.U. 2007 Nr 180 poz. 1280). Можа быць прадастаўлена грамадзяніну Беларусі, Украіны, Расіі і некалькіх іншых дзяржаў, а таксама апатрыду з гэтых краін. Дзейнічае 10 гадоў з правам падаўжэння; запыт на падаўжэнне можна падаць не раней чым за 6 месяцаў да заканчэння тэрміну.

Умовы — коратка: дэкларацыя прыналежнасці да польскага народа, мінімум базавае веданне польскай мовы, веданне польскіх традыцый, дакументальна пацверджаная сувязь з польскасцю (праз бацькоў/прабацькоў/прапрабацькоў альбо праз актыўнасць у польскіх арганізацыях не менш за 3 гады). Поўныя ўмовы і спіс дакументаў — у першым раздзеле ustawy і на старонцы powroty.gov.pl · Karta Polaka.

Дзе падаваць. Да прыезду ў Польшчу — у Konsulacie RP. Ужо знаходзячыся ў Польшчы з любой легальнай падставай — у urzędzie wojewódzkim · Karta Polaka. Дзеянні ў сувязі з заявай і выдачай рашэння вызвалены ад усіх збораў, уключаючы консульскі.

Што дае. Бясплатную нацыянальную візу D «нацыянальную для ўладальніка Karty Polaka», паскораны шлях да zezwoleniu na pobyt stały (без звычайнай умовы 5 гадоў пражывання), прыярытэт да польскага грамадзянства. Не дае грамадзянства аўтаматычна і не дае актыўнага выбарчага права да атрымання грамадзянства.

Поўны тэкст ustawy і наступных змяненняў — праз пошук ISAP па фразе «o Karcie Polaka» (isap.sejm.gov.pl).

Пасля падзей 2020 года Польшча ўвяла асобную катэгорыю нацыянальных віз D «па гуманітарных прычынах, дзяржаўнаму інтарэсу або міжнародных абавязацельствах», якія абазначаюцца на візавым стыкеры як D21. Віза даступная, сярод іншага, грамадзянам Беларусі. Рэгуляванне — адпаведныя rozporządzenia Ministra Spraw Zagranicznych аб выдачы нацыянальных віз.

З візы D21 — у pobyt czasowy. 9 ліпеня 2022 года ўступіла ў сілу rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ад 14 czerwca 2022 г., якое стварыла для грамадзян Беларусі, якія маюць візу D21, асобную катэгорыю zezwolenia na pobyt czasowy. Умовы і прымяненне — на старонцы UDSC · zezwolenie dla Białorusinów z wizami humanitarnymi.

Што дае гэты дазвол:

— pobyt czasowy тэрмінам да 3 гадоў, які працягваецца;

— вызваленне ад дзяржаўнай пошліны;

— права выконваць працу без асобнага zezwolenia na pracę;

— права атрымаць polski dokument podróży dla cudzoziemca (з 1 студзеня 2023 г.).

Дзе падаваць. Асабіста ў urzędzie wojewódzkim, кампетэнтным па месцы жыхарства. Умовай з'яўляецца знаходжанне ў Польшчы на падставе візы D21 непасрэдна перад падачай заявы.

Для канкрэтнай працэдуры па сваім ваяводстве — гл. старонкі wydziałów spraw cudzoziemców, напрыклад migrant.poznan.uw.gov.pl · pobyt humanitarny / wiza D21.

Poland.Business Harbour (PBH) — дзяржаўная праграма для IT-спецыялістаў, стартапаў і тэхналагічных кампаній, запушчаная ў верасні 2020 года. Першапачаткова была накіравана на грамадзян Беларусі, пазней пашырана на Украіну, Расію, Арменію, Грузію, Малдову, а таксама Азербайджан. Прадастаўляла спрошчаны візавы шлях і доступ да польскага рынку працы без асобнага zezwolenia na pracę. Каардынавалася Polską Agencją Inwestycji i Handlu (PAIH).

Прыпыненне. 26 студзеня 2024 года Міністр замежных спраў Радаслаў Сікорскі прыняў рашэнне аб прыпыненні ўдзелу MSZ у праграме. З гэтай даты польскія консульствы не прымаюць заявы на візы PBH. Афіцыйны камунікат — MSZ · komunikat ws. zawieszenia udziału MSZ w Programie Poland. Business Harbour. Па афіцыйных даных MSZ, да чацвёртага квартала 2023 года было выдадзена звыш 93 000 віз PBH.

Што гэта азначае для тых, хто ўжо ў Польшчы па візе PBH. Віза, выдадзеная да прыпынення праграмы, працягвае дзейнічаць да заканчэння тэрміну, указанага ў стыкеры. Пераход на zezwolenie na pobyt czasowy — на агульных падставах (праца, прадпрымальніцтва, сям'я), альбо, калі прыдатна, праз спецыяльную катэгорыю для ўладальнікаў візы D21 (гл. вышэй).

Альтэрнатывы для новых заяўнікаў. Стандартныя візавыя катэгорыі: нацыянальная віза D на падставе працы, Blue Card EU для высокакваліфікаваных, віза «studia», «badania naukowe», сямейная. Інфармацыя — MSZ · wizy.

7 верасня 2023 года ў Беларусі быў прыняты прэзідэнцкі Дэкрэт № 278 «Аб юрыдычна значных дзеяннях». З моманту ўступлення яго ў сілу беларускія пасольствы і консульствы за мяжой больш не выдаюць і не падаўжаюць пашпарты, не сведчаць даверанасці і не здзяйсняюць шэраг іншых натарыяльных і консульскіх дзеянняў. Атрымаць новы пашпарт можна толькі асабіста ў Беларусі. Поўныя тэксты беларускіх прававых актаў — на pravo.by (Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь).

Наступства для беларуса ў Польшчы: пры заканчэнні тэрміну пашпарта абнавіць яго без вяртання ў Беларусь немагчыма. Пры гэтым для большасці працэдур urząd wojewódzki патрабуе дзеючы нацыянальны дакумент. Гэта стварае калізію, выхадаў з якой некалькі — усе вядуць праз польскае міграцыйнае права.

Поўны разбор па статусах і працэдурах — у тэмах Міжнародная абарона, Дакументы, Падаўжэнне. Тут — агульная карта.

1. Міжнародная абарона. Падача заявы аб прадастаўленні ochrony międzynarodowej у Urzędzie do Spraw Cudzoziemców да таго, як пашпарт скончыўся. Рэгулюецца ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Пры станоўчым рашэнні выдаецца status uchodźcy альбо ochrona uzupełniająca; уладальнік атрымлівае права на польскі праязны дакумент (гл. ніжэй).

2. Polski dokument podróży dla cudzoziemca. Дакумент, які замяняе пашпарт для перасячэння мяжы, выдаецца асобам са status uchodźcy, ochrona uzupełniająca альбо zgoda na pobyt ze względów humanitarnych, якія страцілі свой праязны дакумент або пазбаўленыя магчымасці атрымаць новы з аб'ектыўных прычын. Тэрмін дзеяння — 1 год, шматразовае перасячэнне мяжы. Падача — wojewoda па месцы жыхарства. Падрабязна — migrant.poznan.uw.gov.pl · polski dokument podróży і Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć · polski dokument podróży.

3. Zgoda na pobyt humanitarny / pobyt tolerowany. Польскія нацыянальныя формы абароны па-за дырэктывай 2011/95. Прымяняльныя, калі дэпартацыя была б парушэннем арт. 3 або 8 ЕКПЧ. Рэгулюецца той жа ustawą 2003 r. (раздзел аб krajowych formach ochrony). Пры атрыманні гэтых статусаў таксама магчыма афармленне polskiego dokumentu podróży.

4. Спецыяльны pobyt czasowy для ўладальнікаў візы D21. Калі ў вас ёсць гуманітарная віза D21 — гл. папярэдні раздзел гэтай старонкі. Гэта самы хуткі адміністрацыйны шлях без неабходнасці праходзіць працэдуру міжнароднай абароны.

5. Падаўжэнне са старым пашпартам або камбінацыя дакументаў. У асобных ваяводствах urząd прымае заявы на падаўжэнне zezwolenia са старым пашпартам плюс дакументамі, якія пацвярджаюць аб'ектыўную немагчымасць яго абнаўлення (спасылка на Дэкрэт 278, звароты ў пасольства з пісьмовымі адмовамі). Гэта пытанне лакальнай практыкі і індывідуальнай ацэнкі; рашэнне застаецца за wojewodą.

Аб працэдуры прызнання апатрыдам. Польскае права не ўтрымлівае асобнай фармальнай працэдуры stwierdzenia bezpaństwowości — статус апатрыда прызнаецца фактычна па ходзе іншых адміністрацыйных або судовых працэдур. Polski dokument tożsamości cudzoziemca (гл. ніжэй) выдаецца пры пацверджанай апатрыдыі, але гэта вузкі выпадак, не ўніверсальнае рашэнне для беларусаў са скончаным пашпартам.

Польскі дакумент сведчання асобы замежніка (PDT-C) часта згадваецца як «замена пашпарта». На практыцы ён выдаецца вузкаму колу асоб і не з'яўляецца ўніверсальным рашэннем.

Хто можа атрымаць: асоба, якая пражывае ў Польшчы і не мае ніякага грамадзянства (апатрыд), калі гэта ў інтарэсах Рэспублікі Польшча; ахвяра гандлю людзьмі; непаўналетні апатрыд, які нарадзіўся ў Польшчы без бацькоўскай апекі. Умовы — на старонцы Wydziału Spraw Cudzoziemców urzędu wojewódzkiego pomorskiego · polski dokument tożsamości.

Што пацвярджае. Толькі ідэнтычнасць уладальніка. Не пацвярджае грамадзянства, не дазваляе перасячэнне дзяржаўнай мяжы, не легалізуе знаходжанне ў Польшчы — для гэтага патрэбныя асобная віза або zezwolenie na pobyt.

Тэрмін і кошт. Выдаецца на 1 год. Стандартная плата — 100 zł; ільготная (для студэнтаў, непаўналетніх да 16 гадоў, асоб у цяжкай фінансавай сітуацыі) — 50 zł.

Падача. Асабіста ў wydział spraw cudzoziemców urzędu wojewódzkiego па месцы жыхарства; у асобных выпадках дапускаецца падача па пошце.

Важна для беларусаў: наяўнасць дзеючага беларускага грамадзянства, нават пры адсутнасці дзеючага пашпарта, выключае PDT-C — гэта дакумент для апатрыдаў. Для беларусаў са скончаным пашпартам, якія захоўваюць грамадзянства BY, шлях — праз міжнародную абарону і polski dokument podróży альбо праз спецыяльны pobyt czasowy для ўладальнікаў візы D21.

Дакументы, якія выдаюцца на беларускай або рускай мове (пасведчанні аб нараджэнні, шлюбе, разводзе, дыпломы, судовыя рашэнні, медыцынскія даведкі), для выкарыстання ў польскіх працэдурах патрабуюць tłumaczenia przysięgłego — заверанага перакладу, выкананага прысяжным перакладчыкам, унесеным у рэестр Міністра юстыцыі.

Рэестр. Пошук прысяжнага перакладчыка — праз BIP Ministerstwa Sprawiedliwości · Lista tłumaczy przysięgłych. Альтэрнатыўна — машыначытальны набор даных на dane.gov.pl · lista tłumaczy przysięgłych. Фільтрацыя па мове (białoruski / rosyjski) і województwu.

Працэдура. Перакладчык перакладае дакумент, завярае сваёй пячаткай і подпісам, уносіць запіс у рэпертуар. Пераклад сшываецца з арыгіналам або яго заверанай копіяй. Пераклад прысяжнага перакладчыка прызнаецца ўсімі польскімі адміністрацыйнымі і судовымі органамі.

Кошт. Стаўкі за афіцыйныя пераклады для дзяржаўных органаў устаноўлены rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości; для камерцыйных заказаў — дагаворныя. На рынку Варшавы і Кракава стандартная старонка з рускай / беларускай — тыпова 50–80 zł, дыпломы і судовыя дакументы — вышэй.

Рэспубліка Беларусь — удзельнік Гаагскай канвенцыі ад 5 кастрычніка 1961 г. аб адмене патрабавання легалізацыі замежных афіцыйных дакументаў. Беларусь прыняла на сябе абавязацельствы па канвенцыі з 16 чэрвеня 1992 года як адна з дзяржаў-правапераемнікаў СССР. Крыніца — HCCH · Apostille Convention status table (#12).

Гэта азначае, што афіцыйныя дакументы, выдадзеныя ў Беларусі, для выкарыстання ў Польшчы не патрабуюць консульскай легалізацыі — дастаткова апастыля, які прастаўляецца кампетэнтным беларускім органам. У Беларусі апастыль ставяць: Міністэрства замежных спраў РБ — на большасць дакументаў; Міністэрства адукацыі — на дыпломы і іншыя адукацыйныя дакументы; Міністэрства юстыцыі — на натарыяльныя і судовыя акты.

На практыцы 2024–2026: працэдура прастаўлення апастыля ў МЗС Беларусі займае істотны час з-за загружанасці — паводле даступных звестак, да 9 і больш месяцаў. Гэта варта ўлічваць пры планаванні любой працэдуры ў Польшчы, дзе патрэбныя апастыляваныя дакументы з Беларусі (шлюб, прызнанне дыпломаў, спадчына і г.д.).

Пасля прастаўлення апастыля дакумент павінен быць перакладзены прысяжным перакладчыкам у Польшчы (гл. раздзел вышэй).

Адрас: ul. Wiertnicza 58, 02-952 Warszawa. Тэлефон +48 22 742 09 90, консульскі аддзел +48 22 742 07 10. Сайт — poland.mfa.gov.by. Дакументы прымаюцца з панядзелка па пятніцу, 9:00–12:00.

Што больш недаступна пасля ўступлення ў сілу Дэкрэта № 278: выдача і падаўжэнне пашпартоў Рэспублікі Беларусь, сведчанне даверанасцяў, шэраг натарыяльных дзеянняў.

Што фармальна застаецца: візы ў Беларусь, рэгістрацыя актаў грамадзянскага стану, легалізацыя дакументаў, выдача асобных консульскіх даведак. Дакладны пералік і парадак — poland.mfa.gov.by · usługi konsularne.

Консульская акруга. Акрамя пасольства ў Варшаве, у Польшчы таксама дзейнічаюць генеральныя консульствы Беларусі — у Białymstoku і Gdańsku. Адрасы і кантакты — на poland.mfa.gov.by · konsulaty.

Пасля санкцый ЕС супраць Беларусі і пашырэння санкцыйнага рэжыму ў 2022 годзе ў сувязі з удзелам Беларусі ў агрэсіі РФ супраць Украіны польскія банкі ўзмацнілі працэдуры KYC/AML па беларускіх кліентах. Тыповыя сітуацыі: адмова адкрыць рахунак, патрабаванне пашыранай дакументацыі (крыніца сродкаў), аднабаковае закрыццё рахунку.

Адмова выключна па грамадзянстве — недапушчальная. Права на базавы плацежны рахунак (podstawowy rachunek płatniczy, PRP) абаронена дырэктывай 2014/92/UE, імплементаванай у Польшчы ў ustawie o usługach płatniczych. З 8 жніўня 2018 года ўсе банкі і SKOK абавязаныя прапаноўваць індывідуальным кліентам базавы рахунак.

Хто мае права на PRP у Польшчы. Рэзідэнты ЕС, уключаючы замежнікаў, якія легальна пражываюць у Польшчы, і нерэзідэнты — пры ўмове, што ў заяўніка няма іншага банкаўскага рахунку ў Польшчы. Дакументы: дзеючы пашпарт або Karta pobytu, дакумент, які пацвярджае адрас. Крыніцы — KNF · zasady dostępu do podstawowego rachunku płatniczego (PDF) і Rzecznik Finansowy · FAQ rachunek darmowy.

Што рабіць пры адмове:

— Запатрабаваць пісьмовую адмову з абгрунтаваннем. Вусныя адмовы юрыдычна не існуюць.

— Скарга ў банк (reklamacja). Банк абавязаны адказаць ва ўстаноўлены тэрмін.

— Скарга да Rzecznika Finansowego — фінансавага амбудсмена.

— Апавяшчэнне ў Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) аб парушэнні нормаў аб PRP.

— У судовым парадку — sąd powszechny, gospodarczy.

Падрабязна — у тэмах Банк і рахунак і Рэгулятары.

Санкцыі ЕС у дачыненні да Беларусі рэгулююцца перш за ўсё Council Regulation (EC) No 765/2006 ад 18 мая 2006 года (з наступнымі кансалідаванымі рэдакцыямі) і Рашэннем Савета 2012/642/CFSP. Гэта таргетаваныя абмежаванні: спіс фізічных і юрыдычных асоб, у дачыненні да якіх прымяняюцца замарозка актываў і забарона на ўезд, плюс сектаральныя абмежаванні (пэўныя тавары двайнога прызначэння, асобныя фінансавыя аперацыі, авіяперавозкі і інш.).

Для шараговага грамадзяніна Беларусі, які не знаходзіцца ў санкцыйным спісе і не мае дзелавых сувязяў з падсанкцыйнымі арганізацыямі, прамыя санкцыі не прымяняюцца. Аднак банкі і фінансавыя пасрэднікі практыкуюць залішні камплаенс — адсюль большая частка бытавых праблем (адмовы рахункаў, пашыранае KYC, затрымкі транзакцый).

Актуальныя спісы асоб і кампаній, на якія накладзены санкцыі, — на EU Sanctions Map. Кансалідаваны тэкст Рэгламенту 765/2006 — на EUR-Lex.

Дзяржаўная стыпендыяльная праграма імя Канстанціна Каліноўскага, накіраваная на беларускую моладзь, якая працягвае навучанне ў польскіх ВНУ. Праграма дзейнічае з 2006 года, у абноўленым фармаце — з 2020-га. Каардынуецца Міністэрствам замежных спраў РП, аператыўнае адміністраванне — праз Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

Дэталі — у тэме Адукацыя.

Асноўныя польскія ustawy, на якія спасылаецца гэтая старонка:

— Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka — ISAP · Dz.U. 2007 Nr 180 poz. 1280.

— Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach — ISAP · Dz.U. 2013 poz. 1650; tekst jednolity 2025 — ISAP · Obwieszczenie z 25 lipca 2025 r..

— Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — пошук у ISAP па фразе «o udzielaniu cudzoziemcom ochrony».

— Ustawa o usługach płatniczych — рэгулюе, сярод іншага, podstawowy rachunek płatniczy. Пошук у ISAP.

Акты ЕС: Directive 2014/92/UE (PAD), Council Regulation (EC) No 765/2006 і Council Decision 2012/642/CFSP (санкцыі ў дачыненні да Беларусі), Directive 2011/95/UE (міжнародная абарона), Regulation 604/2013 (Dublin).

Карта прававых крыніц і інструменты пошуку — у тэме Прававыя крыніцы.

Godze не прадастаўляе юрыдычных кансультацый. Старонка — каркас для арыентацыі, не прымяненне да канкрэтнай справы. Для індывідуальнай дапамогі — гл. Арганізацыі дапамогі.

← Усе тэмы па Польшчы