Дакументы.

Для замежніка ў Францыі асноўны дакумент пасведчання асобы — дзеючы нацыянальны пашпарт. Titre de séjour пацвярджае права знаходжання, але нацыянальны пашпарт застаецца першасным дакументам для большасці працэдур.

Што звычайна патрабуюць: банк (адкрыццё рахунку), прэфектура (падаўжэнне тытра), натарыус, працадаўца, mairie (шлюб). Carte vitale і permis de conduire не замяняюць пашпарт.

Калі нацпашпарт атрымаць нельга (як для беларусаў пасля Дэкрэта 278) — патрэбны альтэрнатывы: titre de voyage de réfugié, titre de voyage pour apatride або індывідуальныя абыходы (гл. ніжэй).

Пасля атрымання статусу réfugié OFPRA або CNDA выдаецца titre de voyage de réfugié (TVR) — біяметрычны праязны дакумент, дзейнічае 5 гадоў, прызнаецца ўсімі дзяржавамі-ўдзельнікамі Канвенцыі Жэневы 1951.

Заяўка падаецца праз ANEF. Дакументы: пацверджанне статусу OFPRA, justificatif de domicile, e-photo код. Кошт — droit de timbre 45 €.

TVR не выкарыстоўваецца для ўезду ў краіну паходжання (Беларусь) — гэта супярэчыць логіцы абароны. Магчымыя напрамкі — усе астатнія краіны (Шэнген — без візы; астатнія — па ўмовах канкрэтнай краіны).

Крыніца: service-public · Réfugié : titre de séjour et document de voyage.

Бенефіцыяр protection subsidiaire атрымлівае titre de voyage пры немагчымасці скарыстацца нацыянальным пашпартам. Тэрмін — звычайна супадае з працягласцю titre de séjour (да 4 гадоў).

Умова выдачы: дакументальна пацверджаная немагчымасць атрымаць або падоўжыць пашпарт краіны паходжання. Дэкрэт 278 — гэта дакументаваны факт сістэмнай забароны, што выкарыстоўваецца ў абгрунтаванні.

Крыніца: service-public · Protection subsidiaire.

Apatride — асоба, якую ніводная дзяржава не прызнае сваім грамадзянінам па сваім заканадаўстве. Прызнанне apatridie ў Францыі — праз OFPRA.

Для беларусаў apatridie прыстасавальная ў рэдкіх выпадках: напрыклад, калі грамадзянства Беларусі было фармальна анулявана (што Беларусь часам практыкуе супраць апазіцыйных дзеячаў), або немагчыма пацвердзіць наяўнасць грамадзянства. Сам па сабе Дэкрэт 278 не робіць беларуса apatride — ён толькі блакуе падаўжэнне пашпарта.

Працэдура: пісьмовы запыт на французскай у OFPRA з абгрунтаваннем і доказамі. Пры прызнанні — carte pluriannuelle да 4 гадоў + titre de voyage pour apatride. Пры адмове — recours у Tribunal administratif на працягу 2 месяцаў.

Крыніца: service-public · Apatride, service-public · Différences entre statuts.

Указ №278 ад 4 верасня 2023 года, падпісаны Аляксандрам Лукашэнкам, забараняе выдачу і падаўжэнне беларускага пашпарта ў консульствах за мяжой. Грамадзяне абавязаны атрымліваць або падаўжаць пашпарт «у консульскай службе, прывязанай да апошняга зарэгістраванага месца жыхарства» — гэта значыць фактычна ў Беларусі.

Дакументацыя і аналіз: La Presse · La Biélorussie ne délivre plus de passeports aux exilés.

Замкнёнае кола для беларусаў у Францыі: прэфектура патрабуе дзеючы пашпарт для падаўжэння тытра → пашпарт падоўжыць нельга без паездкі ў Беларусь → паездка ў Беларусь = рызыка затрымання.

Магчымыя абыходы (абмяркоўваюцца ў практыцы):

— Падача на прытулак, пакуль дзеючы тытр яшчэ ў сіле. Атрыманне attestation OFPRA замарозіць сітуацыю.

— Прызнанне apatridie праз OFPRA — вузкае акно, але магчыма ў індывідуальных выпадках.

— Аргументацыя перад прэфектурай аб немагчымасці атрымаць пашпарт без разгляду індывідуальнай сітуацыі (дакументацыя дэкрэта, сведчанні пераследаў, рызыка арышту пры вяртанні).

— Référé-mesures-utiles ў Tribunal administratif, калі прэфектура адмаўляе толькі па прычыне адсутнасці пашпарта без разгляду сутнасці сітуацыі.

Падрабязней: Спецыфіка для беларусаў, Падаўжэнне ВНЖ.

Traducteur assermenté (таксама expert traducteur près une cour d'appel) — перакладчык, унесены ў спіс адной з cours d'appel або Cour de cassation. Толькі такі перакладчык можа рабіць пераклады з юрыдычнай сілай для адміністрацыі і судоў.

Дзе знайсці спіс:

— Cour de cassation · Experts agréés par les cours d'appel — нацыянальны спіс.

— На сайце кожнай cour d'appel — рэгіянальны спіс.

Прысяжных перакладчыкаў FR↔руская ў Францыі дастаткова шмат. FR↔беларуская — нашмат менш; часам патрэбен перакладчык з іншай cour d'appel або камбінацыя (BE → RU → FR праз двух перакладчыкаў).

Кошт залежыць ад аб'ёму, мовы і тэрміновасці — звычайна 25–60 € за старонку. Запыт робіцца з завярэннем прысягі (Tampon + signature) на кожнай старонцы.

Замежны дакумент, каб мець сілу ў Францыі, праходзіць адну з дзвюх працэдур: apostille (калі краіна выпуску — удзельнік Гаагскай канвенцыі 1961) або légalisation (двайная — мясцовым МЗС + консульствам Францыі).

Беларусь — удзельнік Гаагскай канвенцыі з 16 чэрвеня 1992 года (як адзін з правапераемнікаў СССР). Дакументы з Беларусі прастаўляюцца apostille і прызнаюцца ў Францыі наўпрост. Apostille ставіць МЗС РБ (Галоўнае консульскае ўпраўленне).

Расія, Украіна, Казахстан — таксама ўдзельнікі Гаагскай канвенцыі; працуе apostille.

Для дакументаў у Беларусь з Францыі — apostille ставіць французскі Service Central d'Authentification des Actes (SCAA).

Крыніцы: service-public · Légalisation d'un acte étranger, service-public · Légalisation ou apostille d'un acte français.

Беларускія, расійскія, украінскія правы сапраўдныя ў Францыі на працягу 1 года з моманту ўстанаўлення normal residence (звычайна дата выдачы першага titre de séjour або валідацыі VLS-TS). Пасля — абавязковы абмен.

Выключэнні: студэнты з тытрам «étudiant» — могуць карыстацца нацыянальнымі правамі на працягу ўсёй вучобы без абмену.

Абмен — праз сайт ANTS (Agence nationale des titres sécurisés): ants.gouv.fr · Échanger un permis étranger. Электронны падатковы штамп — 40 € (20 € у Гаяне).

Беларусь, Расія, Украіна — краіны, з якімі ў Францыі ёсць accord d'échange. Гэта спрашчае працэдуру: нацыянальныя правы абменьваюцца на французскія без пераздачы экзамену.

Калі 1-гадовы тэрмін прапушчаны — правы становяцца несапраўднымі ў Францыі, і для кіравання трэба здаць французскі экзамен з нуля (code + conduite). Таму падаваць на абмен варта загадзя.

Крыніцы: service-public · Échange de permis hors UE/EEE, service-public · Conduire avec un permis étranger.

Сertificat d'immatriculation (carte grise) — абавязковы дакумент для эксплуатацыі аўтамабіля ў Францыі. З 2017 года ўсе працэдуры — толькі анлайн праз ANTS · Immatriculation. У прэфектурах carte grise больш не выдаюць.

Замежнік, які пражывае ў Францыі, абавязаны перааформіць аўто на французскія нумары на працягу 1 месяца з устанаўлення residence (звычайна дата валідацыі VLS-TS або першага titre de séjour). Эксплуатацыя на замежных нумарах пасля гэтага тэрміну = штраф 135 € + рызыка канфіскацыі. service-public · абавязацельствы замежніка.

Аўто, купленае ў ЕС: працэдура пераафармлення праз ANTS патрабуе quitus fiscal — даведку з SIE (Service des impôts des entreprises) пра тое, што ПДВ выплачаны або не падлягае выплаце. Для аўто, купленага ў ЕС ад прыватнай асобы, звычайна ПДВ не патрабуецца (калі аўто старэйшае за 6 месяцаў і прабег больш за 6 000 км). Падача quitus — праз свой SIE, адказ звычайна за 1–2 тыдні. service-public · quitus fiscal.

Аўто з BY / RU / Украіны (па-за ЕС): ланцужок даўжэйшы. Спачатку — растаможка (déclaration d'importation у douanes), уплата droits de douane (10 % ад кошту) і ПДВ (20 %). Затым — кантроль адпаведнасці еўрапейскім нормам (réception à titre isolé праз DREAL) — абавязковы для аўто, якое не мае еўрапейскай сертыфікацыі (COC, Certificate of Conformity). Для аўто старэйшага за 30 гадоў — асаблівы рэжым véhicule de collection.

Дакументы для ANTS: старая carte grise (або эквівалент BY/RU), дагавор куплі-продажу або сертыфікат уласнасці, ID + titre de séjour, justificatif de domicile (≤6 мес), quitus fiscal або пацверджанне растаможкі, COC або réception isolée, актуальны contrôle technique (≤6 мес, для аўто >4 гадоў), e-photo код не патрабуецца.

Кошт carte grise: taxe régionale (залежыць ад рэгіёна, звычайна 30–55 € за конскую сілу × магутнасць аўто) + taxe de gestion 4 € + redevance d'acheminement 2,76 € + малус CO₂ (для магутных аўто, можа дасягаць некалькіх тысяч €). Выніковая сума — разлічваецца сімулятарам ANTS.

Што часта блакуе працэдуру для рускамоўных: ANTS адмаўляе ў загрузцы дакументаў на кірыліцы → патрэбен прысяжны пераклад (гл. секцыю вышэй); разыходжанне паміж VIN нумарам і запісам у BY-дакументах; адсутнасць COC для аўто, не прызначанага для ЕС. Калі ANTS блакуе без тлумачэнняў — recours hiérarchique міністру ўнутраных спраў, Défenseur des droits, у крайнім выпадку référé-mesures-utiles ў TA.

Падача праз garage habilité. Калі анлайн-працэдура занадта складаная — ёсць акрэдытаваныя ANTS гаражы і professionnels, якія робяць усё за вас (~80–150 € зверху). Спіс: service-public · абавязацельствы immatriculation (унізе старонкі).

Дзеці, народжаныя ў Францыі, рэгіструюцца ў mairie месца нараджэння на працягу 5 працоўных дзён. Пасведчанне аб нараджэнні (acte de naissance) выдае mairie. Арыгінал і копіі можна запытаць у любы час — бясплатна.

Рэгістрацыя нараджэння ў Беларусі праз консульства — асобная працэдура; пасля Дэкрэта 278 практычна немагчымая без паездкі ў краіну. Калі бацькі не зарэгістравалі дзіця ў BY-консульстве, дзіця можа апынуцца без BY-дакументаў, але гэта не пазбаўляе яго французскага пасведчання аб нараджэнні.

Дзеці, народжаныя ў Францыі ў двух замежных бацькоў, могуць атрымаць грамадзянства Францыі па jus soli пры пэўных умовах (працяглае пражыванне ў Францыі ў падлеткавым узросце) — гл. Грамадзянства.

FranceConnect — адзіны канал аўтарызацыі для большасці дзяржаўных анлайн-сэрвісаў (impots.gouv.fr, ameli.fr, caf.fr, mesdroitssociaux.gouv.fr, ANTS і г.д.). Ідэя: адзін уваход праз існуючы акаўнт — і доступ да ўсіх падлучаных службаў, без перазапаўнення дадзеных.

Даступныя «правайдэры ідэнтычнасці» (FI) у звычайным FranceConnect: падатковая (impots.gouv.fr), Ameli (l'Assurance maladie), MSA, Identité Numérique La Poste, France Identité, certaines banques (Crédit Mutuel et autres). Калі ў вас ёсць акаўнт хаця б у адной з гэтых службаў — уваход у любую іншую службу праз кнопку «S'identifier avec FranceConnect».

FranceConnect+ — узмоцнены ўзровень бяспекі для адчувальных працэдур: змена падатковага адраса, падатковая дэкларацыя для вялікіх сум, доступ да фінансавых паслуг, аддаленае падпісанне здзелак. FranceConnect+ мае статус «substantiel» па еўрапейскім рэгламенце eIDAS (пацверджана ANSSI) — гэта фармальнае прызнанне крыптаграфічнай надзейнасці.

Зараз у FranceConnect+ падтрымліваюцца толькі два правайдэры:

— L'Identité Numérique La Poste — ствараецца бясплатна ў любым bureau de poste, патрэбен пашпарт або ID + тэлефон + email. Працэдура займае 5–10 хвілін. Пасля актывацыі — пастаянны доступ да FranceConnect+ праз мабільны дадатак.

— France Identité — для трымальнікаў электроннай CNI (новай біяметрычнай carte d'identité, выдаецца з жніўня 2021). Толькі для грамадзян Францыі — замежнікам недаступна.

Для замежнікаў з titre de séjour: адзіны практычны шлях да FranceConnect+ — Identité Numérique La Poste. Працэдура працуе з дзеючым titre de séjour альбо з нацыянальным пашпартам + justificatif de domicile. Па непацверджаных водгуках, бываюць адмовы пры прад'яўленні толькі récépissé — але з дзеючым тытрам працэдура праходзіць штатна.

Для грамадзян ЕС: інтэграваны eIDAS-шлюз — можна ўваходзіць праз сваю нацыянальную лічбавую ідэнтычнасць (Польшча — Profil Zaufany, Германія — eID і г.д.).

Навошта яно патрэбна. Без FranceConnect+ некаторыя працэдуры заблакіраваныя або патрабуюць фізічны паход у SIE/CAF/CPAM. З ім — усё ў адзін клік з дому. Асабліва важна для аддаленых procédures (трансгранічныя, нерухомых людзей, людзей без машыны).

Крыніцы: FranceConnect+ · présentation, FranceConnect · Identité Numérique La Poste.

ANEF (Administration numérique des étrangers en France), даступная на administration-etrangers-en-france.interieur.gouv.fr — адзіны афіцыйны канал для большасці запытаў тытра séjour: падаўжэнне, змена статусу, дублікат, запыт titre de voyage, document de circulation для непаўналетніх. З 2020 года ANEF паступова стала абавязковай кропкай уваходу — прэфектуры закрылі фізічныя акенцы для адпаведных катэгорый.

Што звычайна блакуе (сістэматычна прызнана Défenseur des droits і Conseil d'État):

— Немагчыма падаць заяўку з-за тэхнічных памылак («erreur 500», ANEF не прымае дакументы, бясконцыя цыклы).

— Немагчыма зайсці ў існуючы акаўнт (страчаны лагін, непрацуючы reset пароля).

— Няма attestation dématérialisée або яна недаступная — без яе працадаўца не наймае, банк не адкрывае рахунак, CAF прыпыняе выплаты.

— Нельга падаць некалькі запытаў адначасова або па розных падставах (сістэмнае абмежаванне, якое супярэчыць закону).

— Змена адраса або сітуацыі не захоўваецца або не адлюстроўваецца.

— Récépissé не выдаецца альбо выдаецца з затрымкай, пазбаўляючы права на працу і дапамогі.

Абарона ад сістэмных збояў — судовая практыка:

— Décision Conseil d'État ад 5 мая 2026 — суд прадпісаў дзяржаве выправіць дысфункцыі ANEF, сфармуляваў прынцып агульнага значэння: любы публічны лічбавы сэрвіс абавязаны забяспечыць эфектыўны доступ да правоў карыстальнікаў, а дзяржава абавязана выпраўляць, калі гэтага няма. Іск падалі 9 асацыяцый (уключаючы La Cimade, GISTI, Défenseur des droits). conseil-etat.fr · décision ANEF.

— Справаздача Défenseur des droits «L'ANEF : une dématérialisation à l'origine d'atteintes massives aux droits des usagers» (канец 2024) — афіцыйная дакументацыя масавых парушэнняў. defenseurdesdroits.fr · ANEF décision Conseil d'État.

Лічбы: скаргі па droit des étrangers выраслі з 10% да 40% усіх зваротаў у Défenseur des droits паміж 2020 і 2025.

Што рабіць калі ANEF не працуе:

1. Скрыншоты ўсяго. Кожная памылка, кожны блок, дата і час. Гэта доказная база.

2. Recours hiérarchique міністру ўнутраных спраў праз тыпавы ліст (за подпісам з RAR). Тэрмін — 2 месяцы з моманту блакіроўкі. Паралельна — recours gracieux ў préfecture.

3. Saisine Défenseur des droits праз formulaire.defenseurdesdroits.fr. Абаронца правоў цяпер часта выходзіць на прэфектуру па справах ANEF з дадатным вынікам.

4. Référé-mesures-utiles ў TA — для тэрміновых выпадкаў (тытр скончыўся, няма récépissé, страта працы або сацыяльных правоў). Можна выйграць за 1–4 тыдні.

5. Звярнуцца ў Cimade або GISTI — яны вядуць структурныя справы па ANEF і могуць дапамагчы са стратэгіяй.

Уразлівасці канкрэтна па беларусах (гл. Спецыфіка для беларусаў): паролі з прадказальнай структурай, доступ да асабістага кабінета супрацоўнікаў асацыяцый — гэта тэма якая патрабуе больш уважлівай прапрацоўкі кібербяспекі з боку МУС.

Крадзеж або страта тытра séjour: падаць déclaration de perte/vol у commissariat, затым запыт на duplicata праз ANEF або прэфектуру. Кошт — каля 45 €.

Страта пашпарта за мяжой (напрыклад, падчас паездкі ў ЕС): звярнуцца ў французскае консульства (калі пашпарт краіны без консульства ў Францыі або калі ёсць статус), якое можа выдаць laissez-passer для вяртання ў Францыю. Для статусу réfugié — duplicata TVR праз OFPRA.

Для задач тэрмінова: référé-mesures-utiles у выпадку блакіроўкі працэдуры.

— Пераклад дакументаў з BY/RU/UA/KZ — прысяжны пераклад абавязковы для большасці афіцыйных працэдур (шлюб, прызнанне дыплома, падатковая спрэчка).

— Apostille — дзейнічае для BY, RU, UA, KZ. Ставіць у краіне выпуску (калі магчыма).

— Прызнанне дыпломаў — ENIC-NARIC France выдае attestation de comparabilité для дыпломаў BSU, БНТУ і іншых беларускіх ВНУ. Гл. Адукацыя.

— BY-консульства ў Францыі — пасля Дэкрэта 278 фактычна не выдае першасных дакументаў; абмежавана завярэннем некаторых копій.

Godze не дае юрыдычных кансультацый па дакументах. Раздзел — карта працэдур, каб разумець які дакумент праз які орган, і дзе магчымыя абыходы пры блакіроўцы.