Міжнародная абарона.

Польскае заканадаўства: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Гэта асноўны нацыянальны акт, які рэгулюе працэдуру міжнароднай абароны, статусы і правы заяўніка. На ISAP цытаваць толькі актуальны tekst jednolity (TJ) — ён утрымлівае кансалідаваную рэдакцыю з усімі зменамі; першасная рэдакцыя 2003 г. састарэла, ключавыя навелы — 2008, 2015, 2021, 2023.

Міжнароднае права: Konwencja dotycząca statusu uchodźców (Жэнева, 28 ліпеня 1951) і Protokół Nowojorski (31 студзеня 1967), абавязковыя для Польшчы.

Права ЕС: Дырэктыва 2011/95/UE (кваліфікацыйная — падставы і змест абароны); Дырэктыва 2013/32/UE (працэдурная); Дырэктыва 2013/33/UE (прыём); Рэгламент 604/2013 (Dublin III); Рэгламент 603/2013 (Eurodac).

Поўны агляд прававой сістэмы — у тэме Прававыя крыніцы.

Status uchodźcy — асноўная форма міжнароднай абароны па Жэнеўскай канвенцыі 1951 г. Прадастаўляецца замежніку пры абгрунтаваных асцярогах пераследу ў краіне паходжання па прычынах расы, рэлігіі, нацыянальнасці, прыналежнасці да сацыяльнай групы альбо палітычных поглядаў.

Ochrona uzupełniająca — субсідыярная абарона па Дырэктыве 2011/95/UE. Прадастаўляецца, калі вяртанне ў краіну паходжання падвергнула б замежніка рэальнай рызыцы сур'ёзнай шкоды: смяротнае пакаранне, катаванні або бесчалавечнае ці прыніжаючае годнасць абыходжанне, сур'ёзная індывідуальная пагроза ў сувязі з самавольствам масавага гвалту ва ўзброеным канфлікце.

Ochrona czasowa — часовая абарона, якая актывуецца Рашэннем Савета ЕС у надзвычайных сітуацыях масавага перамяшчэння. Ужывалася да грамадзян Украіны з 2022 г. (Decyzja Rady UE 2022/382).

Pobyt humanitarny і pobyt tolerowany — нацыянальныя польскія формы абароны па-за Дырэктывамі. Рэгулююцца ustawą o cudzoziemcach. Ужываюцца, калі дэпартацыя была б парушэннем ЕКПЧ (арт. 3, 8), але ўмовы міжнароднай абароны не выкананыя. Падрабязна — Калі нешта пайшло не так.

Згодна з ustawie 2003 r., wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej можа падаць замежнік, які знаходзіцца на тэрыторыі РП альбо на яе мяжы. Падрабязна — UDSC · kto może złożyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Дзе падаецца. Праз падраздзяленне Straży Granicznej на мяжы альбо ўнутры краіны (пасля затрымання); у obwodzie UDSC. Wniosek запаўняецца на польскай, на спецыяльным фармуляры, на аснове інфармацыі, атрыманай падчас размовы з афіцэрам Straży Granicznej (з удзелам перакладчыка).

Прымаючы орган. Wniosek перадаецца ў UDSC, які разглядае справу ў першай інстанцыі. Рашэнні прымае Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Прынцыпова: падача wniosku прыпыняе выкананне zobowiązania do powrotu (калі яно раней было выдадзена) і забяспечвае легальнае знаходжанне на час працэдуры.

Агляд ад UNHCR у Польшчы — UNHCR Poland · accessing international protection.

1. Падача wniosku. Рэгістрацыя ў Straży Granicznej. Збор біяметрычных даных — адбіткі пальцаў асоб старэйшых за 14 гадоў (паступаюць у Eurodac).

2. Праверка Eurodac. Калі адбіткі ўжо зарэгістраваныя ў іншай дзяржаве ЕС, актывуецца Dublin-працэдура (гл. ніжэй).

3. Размяшчэнне. Заяўнік накіроўваецца ў ośrodek dla cudzoziemców UDSC (адкрыты альбо пры адсутнасці падстаў да даверу — закрыты) альбо можа пражываць самастойна з pomocą socjalną.

4. Tymczasowe Zaświadczenie Tożsamości Cudzoziemca (TZTC). Дакумент, які пацвярджае легальнасць знаходжання на час працэдуры. Выдаецца UDSC.

5. Wywiad statusowy. Асабістае інтэрв'ю заяўніка з афіцэрам UDSC, прысвечанае матывам падачы. З удзелам перакладчыка (на родную альбо вядомую заяўніку мову). Заяўнік можа запрасіць адваката альбо прадстаўніка НДА.

6. Збор COI (Country of Origin Information). UDSC збірае інфармацыю пра краіну паходжання, выкарыстоўвае даныя UNHCR, EUAA, справаздачы Дзяржаўных Дэпартаментаў.

7. Рашэнне Szefa UDSC. Тэрмін — да 6 месяцаў з моманту падачы; у абгрунтаваных выпадках працягваецца да 15 месяцаў. На практыцы ў шэрагу выпадкаў тэрміны даўжэйшыя. Віды рашэнняў: прадастаўленне status uchodźcy / ochrona uzupełniająca; адмова; uznanie wniosku za niedopuszczalny (напрыклад, пры бяспечнай трэцяй краіне).

Падрабязнае апісанне працэдуры — на старонцы UDSC у раздзеле «Ochrona międzynarodowa».

Rada do Spraw Uchodźców (RdSU) — незалежны адміністрацыйны орган другой інстанцыі, які разглядае апеляцыі ад рашэнняў Szefa UDSC па справах аб міжнароднай абароне. Рэгулюецца rozdziałem 8 ustawy 2003 r. Сайт — gov.pl/web/rada-ds-uchodzcow.

Тэрмін падачы апеляцыі. 14 дзён з моманту ўручэння decyzji Szefa UDSC (стандартны тэрмін для апеляцый у адмін-працэдуры).

Змест апеляцыі. Заяўнік паказвае пярэчанні да decyzji, можа прыводзіць новыя факты і доказы, не прадстаўленыя на першай стадыі.

Рашэнне RdSU. Магчымыя варыянты: пацвярджэнне decyzji Szefa UDSC; адмена і прадастаўленне абароны; вяртанне справы ў UDSC для паўторнага разгляду.

Skarga do WSA. Рашэнне RdSU падлягае абскарджанню ў Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie на працягу 30 дзён з моманту ўручэння. Падрабязна — Як пісаць скаргу.

Skarga kasacyjna do NSA. Рашэнне WSA падлягае абскарджанню ў Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Skarga kasacyjna складаецца адвакатам / radcą prawnym).

Рэгламент (UE) No 604/2013 (Dublin III) вызначае, якая дзяржава-член ЕС адказная за разгляд заявы аб міжнароднай абароне. Базавая логіка — адказная першая дзяржава, у якую заяўнік уехаў альбо дзе ўпершыню зарэгістраваў адбіткі.

Eurodac. Рэгламент (UE) No 603/2013. Агульная еўрапейская база адбіткаў асоб, якія падалі на абарону альбо нелегальна ўехалі ў ЕС. Захоўванне — да 10 гадоў. Кожны wniosek у ЕС аўтаматычна правяраецца па Eurodac.

Тэрміны працэдуры Dublin (Польшча прымаючая):

— запыт аб прыняцці заяўніка назад — на працягу 3 месяцаў з падачы wniosku альбо 2 месяцаў з моманту супадзення па Eurodac;

— адказ прымаючай дзяржавы — на працягу 2 месяцаў (1 месяц пры «take-back» з супадзеннем па Eurodac);

— перадача заяўніка — на працягу 6 месяцаў з моманту прыняцця адказнасці (працягваецца да 12 месяцаў пры зняволенні ў strzeżonym ośrodku, да 18 месяцаў пры ўтойванні).

Што гэта азначае для беларусаў. Беларусь — частая стартавая кропка міграцыі ў ЕС, Польшча — першая мяжа. Калі беларус перасёк мяжу з Польшчай і быў зарэгістраваны, і затым падаў wniosek у Германіі ці Францыі, гэтыя дзяржавы запросяць яго перадачу ў Польшчу. Перадачы ў сустрэчным кірунку (з Польшчы ў LT/DE/FR) — таксама магчымыя.

Практычны гід EASO/EUAA — EUAA · Praktyczny przewodnik Dublin III (PL).

Згодна з ustawie 2003 r. і Дырэктыве 2013/33/UE, заяўнік мае права на:

— размяшчэнне ў ośrodku UDSC альбо самастойнае пражыванне з pomocą socjalną (грашовая дапамога);

— доступ да ўрача праз сетку UDSC-медыцыны (дагаворы з публічнымі клінікамі);

— школу для дзяцей школьнага ўзросту — на агульных падставах польскага obowiązku szkolnego;

— працу — праз 6 месяцаў з моманту падачы wniosku, калі за гэты час не было вынесена рашэнне па прычынах, якія не залежаць ад заяўніка. Тады выдаецца zaświadczenie, якое дазваляе працу без асобнага zezwolenia на працу;

— перакладчыка падчас усіх працэдур;

— бясплатную юрыдычную дапамогу на стадыі апеляцыі ў RdSU — праз адвакатаў, radców prawnych, альбо НДА, зарэгістраваных у рэестры Szefa UDSC.

Status uchodźcy. Karta pobytu на 3 гады, якая працягваецца. Праца без асобнага zezwolenia. Доступ да NFZ. Права на polski dokument podróży dla cudzoziemca. Пасля 5 гадоў пражывання са статусам — права на zezwolenie na pobyt stały.

Ochrona uzupełniająca. Karta pobytu на 2 гады, якая працягваецца. Праца без асобнага zezwolenia. Доступ да NFZ. Права на polski dokument podróży dla cudzoziemca. Пасля 5 гадоў пражывання — права на zezwolenie na pobyt stały.

Indywidualny Program Integracji (IPI). 12-месячная праграма інтэграцыі для ўладальнікаў status uchodźcy альбо ochrony uzupełniającej — фінансавая падтрымка, аплата курсаў польскай, медыцынскае страхаванне, сацыяльная праца. Падача ў MOPS / PCPR па месцы жыхарства, праз 60 дзён пасля атрымання статусу.

Падрабязна — на старонцы WSC Mazowieckie · uchodźca / ochrona uzupełniająca / zgoda humanitarna.

Па даных Eurostat (перыяд 2020–2024), Польшча — адна з дзяржаў ЕС з самым высокім паказчыкам прызнання абароны для грамадзян Беларусі. Сукупная доля станоўчых рашэнняў (status uchodźcy альбо ochrona uzupełniająca альбо нацыянальныя формы абароны) на стадыі першай інстанцыі для беларускіх заяўнікаў у Польшчы — каля 94%.

Свежыя даныя даступныя праз Eurostat databrowser, набор migr_asydcfsta (first instance decisions on applications by citizenship), фільтр па citizen «BY» і geo «PL».

Размеркаванне па формах абароны для беларускіх заяўнікаў у Польшчы паказвае, што значная частка рашэнняў прыпадае на нацыянальныя формы абароны (pobyt humanitarny, pobyt tolerowany), якія не раўназначныя status uchodźcy альбо ochrona uzupełniająca ў правах і тэрміне дзеяння.

— Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

— Konwencja dotycząca statusu uchodźców (Genewa, 1951) + Protokół Nowojorski (1967).

— Dyrektywa 2011/95/UE (kwalifikacyjna).

— Dyrektywa 2013/32/UE (proceduralna).

— Dyrektywa 2013/33/UE (recepcyjna).

— Rozporządzenie 604/2013 (Dublin III) — EUR-Lex · Regulation 604/2013.

— Rozporządzenie 603/2013 (Eurodac).

Поўныя тэксты — на ISAP і EUR-Lex. Карта прававых крыніц — у тэме Прававыя крыніцы.

Godze не прадастаўляе юрыдычных кансультацый. Старонка — каркас для арыентацыі, не прымяненне да канкрэтнай справы. Для індывідуальнай дапамогі — гл. Арганізацыі дапамогі.

← Усе тэмы па Польшчы