Прытулак.

Асноўны акт — Patvēruma likums (Закон аб міжнароднай абароне). Імплементуе Дырэктыву ЕС аб кваліфікацыі (2011/95/EU) і працэдурную Дырэктыву (2013/32/EU). Папярэдняя рэдакцыя закона (id 194029 на likumi.lv) страціла сілу.

Паралельна прымяняюцца: Imigrācijas likums (у частцы вяртання і знаходжання), Robežsardzes likums, Administratīvā procesa likums (агульная працэдура і абскарджванне), рэгламенты ЕС — Дублінскі (Regulation (EU) 604/2013) і Eurodac.

Орган разгляду па сутнасці — PMLP. Орган прыёму заявы на мяжы і ва ўмовах затрымання — Valsts robežsardze (VRS).

Bēgļa statuss — статус бежанца па Жэнеўскай канвенцыі 1951 г. і Patvēruma likums. Падставы — абгрунтаваныя асцярогі пераследу па прыкмеце расы, рэлігіі, нацыянальнасці, прыналежнасці да сацыяльнай групы або палітычных перакананняў.

Alternatīvais statuss — альтэрнатыўная (субсідыярная) абарона. Падставы — рэальная рызыка цяжкай шкоды (смяротнае пакаранне, катаванні, бесчалавечнае абыходжанне, сур'ёзная індывідуальная пагроза жыццю ва ўмовах узброенага канфлікту), пры якіх стандарт «бежанца» не прымяняецца.

Pagaidu aizsardzība — часовая абарона па Дырэктыве 2001/55/EC, актываваная Рашэннем Савета ЕС 2022/382 для асоб, якія збеглі з Украіны. Для грамадзян Беларусі гэты рэжым прама непрымяняльны.

На пункце пропуску на мяжы — заяву прымае Valsts robežsardze (VRS). Гэта прымяняецца ў момант уезду, у тым ліку калі чалавек не мае дзеючай візы.

На тэрыторыі Латвіі — заява падаецца ў PMLP або ў падраздзяленні VRS. Паліцэйскі орган, які выявіў асобу без законнай падставы знаходжання, накіроўвае заяву ў PMLP.

У пункце затрымання — VRS забяспечвае права падаць заяву.

Пасля прыняцця заявы шукальнік атрымлівае часовы дакумент, які засведчвае яго статус як шукальніка міжнароднай абароны, і накіроўваецца ў Patvēruma meklētāju izmitināšanas centrs «Mucenieki» — цэнтр размяшчэння паблізу Рыгі. Пры наяўнасці прыватнага жылля цэнтр можа дазволіць пражыванне па-за цэнтрам пры ўмове захавання патрабаванняў працэдуры.

PMLP праводзіць індывідуальнае інтэрв'ю (інтэрв'ю аб фактычных абставінах) з удзелам перакладчыка — шукальнік мае права зносіцца на мове, якую разумее. На інтэрв'ю дапускаецца прадстаўнік (адвакат, прадстаўнік НКА).

PMLP разглядае заяву і выносіць рашэнне аб прадастаўленні бēгļa або alternatīvais статусу альбо аб адмове. Па Patvēruma likums прымяняюцца таксама паскораная працэдура і працэдура па непрымальных заявах (напрыклад, пры наяўнасці бяспечнай краіны прытулку, паўторных заяў без новых абставін).

Тэрмін разгляду — вызначаецца законам; дакладныя актуальныя тэрміны і катэгорыі — на сайце PMLP.

Patvēruma likums гарантуе шукальніку міжнароднай абароны, у прыватнасці: размяшчэнне ў цэнтры «Mucenieki», доступ да экстраннай медыцынскай дапамогі, права на бясплатнага перакладчыка ў працэдуры, права на бясплатную юрыдычную дапамогу на стадыі абскарджвання (у межах устаноўленых правіл), доступ да адукацыі для непаўналетніх.

Права на працу прадастаўляецца шукальніку пры выкананні ўмоў, устаноўленых законам (як правіла, пасля заканчэння пэўнага тэрміну з моманту падачы заявы і пры адсутнасці рашэння першай інстанцыі па сутнасці). Канкрэтныя тэрміны і парадак — на сайце PMLP.

Дублінская працэдура — калі PMLP устанавіць, што за разгляд адказвае іншая дзяржава-член ЕС, заява ў Латвіі можа быць закрыта і прынята рашэнне аб перадачы. Падрабязна — у тэме Прававыя крыніцы.

Рашэнне PMLP аб адмове можа быць абскарджана ў Administratīvā rajona tiesa (Адміністрацыйны раённы суд) — па правілах Administratīvā procesa likums. Тэрміны — устаноўлены спецыяльным законам і агульным адміністрацыйна-працэсуальным.

Далейшая інстанцыя — Administratīvā apgabaltiesa (Акруговы адміністрацыйны суд); касацыя — Senāts Augstākās tiesas Administratīvo lietu departamentā (Сенат Вярхоўнага суда, дэпартамент адміністрацыйных спраў).

База судовых актаў — tiesas.lv (электронны партал судоў) і Augstākā tiesa.

Уладальнік статусу бежанца атрымлівае termiņuzturēšanās atļauja тэрмінам, устаноўленым Patvēruma likums (з наступным падаўжэннем і магчымым пераходам у pastāvīgās uzturēšanās atļauja). Уладальнік альтэрнатыўнага статусу — таксама termiņuzturēšanās atļauja, са сваімі ўмовамі падаўжэння.

Бежанцу выдаецца ceļošanas dokuments па Жэнеўскай канвенцыі; уладальніку альтэрнатыўнага статусу — ārzemnieka pase, калі немагчыма атрымаць нацыянальны дакумент. Падрабязна — Дакументы.

Уз'яднанне сям'і — па правілах Patvēruma likums і Imigrācijas likums; падрабязна — Сям'я.

Patvērums «Drošā māja» (patverums-dm.lv) — латвійская НКА з дзяржаўнымі кантрактамі па працы з шукальнікамі прытулку і ўладальнікамі міжнароднай абароны.

Latvijas Cilvēktiesību centrs (cilvektiesibas.org.lv) — маніторынг правоў бежанцаў, аналітыка.

Бясплатная юрыдычная дапамога на стадыі абскарджвання — у межах Valsts nodrošinātās juridiskās palīdzības likums; адміністратар — Juridiskās palīdzības administrācija (JPA).

Падрабязна — Арганізацыі дапамогі.

Гэтая старонка — карта працэдуры міжнароднай абароны. Тыпы ВНЖ пасля атрымання статусу — у Карты ВНЖ. Грамадзянства — у Грамадзянства. Што рабіць пры адмове — у Калі нешта пайшло не так. Уз'яднанне сям'і — у Сям'я.

Godze не прадастаўляе юрыдычных кансультацый. Гэтая старонка — карта працэдуры са спасылкамі на латвійскія прававыя акты, не індывідуальнае прымяненне да справы.