Рэгулятары.

Канстытуцыйны незалежны орган, абараняе правы грамадзян перад публічнымі службамі і ў выпадках дыскрымінацыі. Куды падаваць:

— прэфектура месяцамі не дае запісу праз ANEF; — адмова AME без падстаў; — зацягванне дасье OFPRA; — дыскрымінацыя па грамадзянстве / нацыянальнасці / акцэнце.

Падача — анлайн праз formulaire.defenseurdesdroits.fr або іншыя спосабы на defenseurdesdroits.fr · nous contacter. Ёсць дэлегаты ў кожным дэпартаменце — можна прыйсці на сустрэчу.

Архіў іх рашэнняў і observations у суды: juridique.defenseurdesdroits.fr. Калі Défenseur ужо выказваўся па падобным кейсе — цытата ў вашым recours узмацняе аргументацыю.

Нацыянальная камісія па інфарматыцы і свабодах — нагляд за персанальнымі дадзенымі (GDPR). Куды падаваць:

— уцечка персанальных дадзеных; — адмова даць доступ да ўласных дадзеных; — небяспечная сістэма аўтэнтыфікацыі ў дзяржсэрвісе (напрыклад, прадказальныя паролі ў OFPRA digital space); — банк / страхоўшчык збірае дадзеныя аб грамадзянстве без прававой асновы.

Падача — cnil.fr/fr/plaintes. CNIL можа накласці штраф на парушальніка, у тым ліку на дзяржорган.

Сэрвіс Галоўнага ўпраўлення па канкурэнцыі, спажыванні і спыненні махлярства (DGCCRF) пры Мінэканомікі. Прымае сігналы аб парушэннях з боку камерсантаў. Куды падаваць:

— банк адмовіў у адкрыцці рахунку; — арэндадаўца адмовіў па грамадзянстве; — страхоўшчык ставіць нацэнку па нацыянальнасці; — падман у краме, нядобрасумленная рэклама.

Падача — signal.conso.gouv.fr. На французскай, бясплатна. Сігнал атрымлівае напрамую DGCCRF.

Калі французскі банк адмовіў у адкрыцці рахунку (уключаючы адмовы з-за беларускага/расійскага грамадзянства) — у вас ёсць канстытуцыйнае права на базавы рахунак. Падаяце на droit au compte у Banque de France, яна прызначае банк, які абавязаны адкрыць рахунак з базавым наборам паслуг.

Падрабязнасці і форма: banque-france.fr · faire valoir droit au compte.

Autorité de contrôle prudentiel et de résolution — нагляд за банкамі і страхоўшчыкамі. Калі ў вас працяглая спрэчка з банкам і ўнутраны медыятар не дапамог — наступны ўзровень гэта ACPR. acpr.banque-france.fr

Commission d'accès aux documents administratifs — незалежны орган па доступу да адміністрацыйных дакументаў. Калі дзяржорган адмовіў даць вам копію дакумента, на які ў вас па законе ёсць права — звяртаецеся ў CADA. Гэта нацыянальны аналаг Regulation 1049/2001 на ўзроўні ЕС.

cada.fr

ARCEP (Autorité de régulation des communications électroniques, des postes et de la distribution de la presse) — рэгулятар сектара тэлекам і пошты. Сістэмныя скаргі (масавыя збоі, спрэчныя камерцыйныя практыкі аператара) прымае форма jalerte.arcep.fr. Сайт: arcep.fr.

Індывідуальныя спрэчкі з аператарам (білінг, непрацуючы інтэрнэт/мабільны, адмова ад скасавання дагавора) — спачатку да самога аператара пісьмова (service client → service consommateurs), потым, калі не дапамагло за 2 месяцы — да Médiateur des communications électroniques: mediation-telecom.org. Бясплатна. Гайд service-public: vosdroits F14373.

CRE (Commission de régulation de l'énergie) — рэгулятар электрычнасці і газу: устанаўлівае тарыфы, правярае аператараў сеткі. Сайт: cre.fr. Індывідуальныя скаргі CRE не разглядае — для іх ёсць медыятар.

Médiateur national de l'énergie — незалежны публічны медыятар па спрэчках з пастаўшчыкамі электрычнасці/газу (білінг, спрэчка аб спажыванні, адключэнне, адмова ад змены пастаўшчыка). Спачатку — прэтэнзія пастаўшчыку; праз 2 месяцы без адказу або пры нездавальняючым адказе — да медыятара: energie-mediateur.fr. Бясплатна, рэкамендацыя выдаецца на працягу 90 дзён.

Калі ў вас спрэчка з фінансавым пасрэднікам наконт інвестыцыйнага прадукту (брокер, asset manager, фонды, акцыі, аблігацыі, PEA, assurance-vie з інвест-часткай) — звяртаецеся да Médiateur de l'AMF (Autorité des marchés financiers). Гэта бясплатная медыяцыя, рэкамендацыя ў сярэднім за 90 дзён з моманту поўнага дасье.

Умова: спачатку прэтэнзія да арганізацыі, чакаеце 2 месяцы маўчання або нездавальняючы адказ. Падаць можна анлайн або поштай: amf-france.org · le médiateur.

Не блытаць з ACPR (банкі і страхоўшчыкі) — у кожнага свой наглядны дамен. Спрэчка па крэдыце/банку → ACPR/Médiateur de la consommation банка. Спрэчка па фондах/акцыях → AMF.

Калі працадаўца парушае Code du travail (не плаціць зарплату, парушае час працы/адпачынку, харасмент, дыскрымінацыя пры найме або на працы, неаформлены кантракт, адмова выдаць bulletins de paie) — пішаце ў Inspection du travail. Паўнамоцтвы: праверка на месцы, пратакол правапарушэння, перадача справы пракурору пры крымінальнай складніку.

Падача — лістом recommandée з avis de réception у сваю тэрытарыяльную DREETS (або DRIEETS у Île-de-France). Знайсці сваю — праз dreets.gouv.fr, выбраць рэгіён і дэпартамент. Што пісаць: імя супрацоўніка, матыў, назва/адрас/колькасць кампаніі, копіі доказаў (разлікоўкі, перапіска, графікі, табелі).

Важна: арт. L.8113-10 Code du travail забараняе інспектару раскрываць працадаўцу імя супрацоўніка, які звярнуўся. Гайд service-public: vosdroits F107.

Паралельна пры індывідуальнай спрэчцы па працоўным дагаворы ідзе Conseil de prud'hommes — гэта ўжо суд, не рэгулятар (см. Праца).

Contrôleur général des lieux de privation de liberté — незалежны канстытуцыйны орган, кантралюе ўсе месцы пазбаўлення волі: турмы, CRA (centres de rétention administrative), zones d'attente ў аэрапартах, псіхіятрычныя бальніцы па прымусовай шпіталізацыі, гарды а вю ў паліцыі.

Да яго звяртаюцца зняволеныя, затрыманыя, тыя, хто ўтрымліваецца ў CRA, іх сваякі, адвакаты, асацыяцыі. CGLPL не вызваляе (гэта не суд) — але публікуе рэкамендацыі, ініцыюе праверкі, перадае сур'ёзныя выпадкі пракурору. Лісты з месцаў пазбаўлення волі канфідэнцыяльныя і не могуць быць прачытаны адміністрацыяй.

Падача: cglpl.fr (раздзел Saisir le CGLPL — поштай або праз абароненую форму). Для тых, каго тычыцца CRA — см. Калі нешта пайшло не так · CRA.

Зводная карта па тыповых сітуацыях. Часта карэктна падаць у некалькі органаў паралельна.

Банк адмовіў па грамадзянстве → SignalConso (камерцыйная практыка) + Défenseur des droits (дыскрымінацыя) + Banque de France (droit au compte).

Банк закрыў рахунак або замарозіў па AML без выразных падстаў → ўнутраны médiateur банка → ACPR → Défenseur des droits (калі дыскрымінацыя па грамадзянстве).

Спрэчка па інвестпрадукту (брокер, фонд, PEA, assurance-vie investment) → médiateur арганізацыі → Médiateur de l'AMF.

Аператар сувязі біліць за непрацуючы інтэрнэт / не скасоўвае дагавор → service client → Médiateur des communications électroniques. Сістэмныя парушэнні → ARCEP.

EDF/Engie/мясцовы пастаўшчык не карэктуе рахунак, адмова ад скасавання → service client → Médiateur national de l'énergie.

Уцечка / небяспечныя паролі / GDPR-парушэнне (банкам, дзярж-сэрвісам, працадаўцам) → CNIL.

Прэфектура не адказвае / ANEF не працуе → Défenseur des droits (публічная служба) + recours hiérarchique міністру ўнутраных спраў + référé-mesures-utiles ў TA.

Зацягванне дасье OFPRA / адмова AME → Défenseur des droits.

Уразлівасць у OFPRA digital space → CNIL (GDPR) + Défenseur des droits (публічная служба).

Працадаўца не плаціць, парушае час працы, дыскрымінуе → Inspection du travail (парушэнні Code du travail) + Défenseur des droits (калі дыскрымінацыя) + Conseil de prud'hommes (індывідуальная спрэчка па кантракце).

Дзяржорган адмовіў у копіі дакумента (avis, справаздача, перапіска) → CADA → recours contentieux ў TA.

У CRA / турме / зоне чакання / псіхбальніцы дрэннае абыходжанне → CGLPL (канфідэнцыяльна) + Défenseur des droits + La Cimade.

Арэндадаўца адмовіў па грамадзянстве / дыскрымінуе → SignalConso + Défenseur des droits.

Паралельныя падачы нармальныя — гэта розныя органы са сваімі паўнамоцтвамі, яны не канкурыруюць.

Кіраванне чаканнямі важна — інакш можна страціць час і прапусціць працэсуальныя тэрміны.

Не замяняюць суд. Рэгулятар можа вынесці рэкамендацыю, накласці штраф на парушальніка, ініцыяваць праверку — але не адмяняе вашу OQTF, не аднаўляе ВНЖ, не прысуджае кампенсацыю (акрамя медыяцыі з яе добраахвотнай рэкамендацыяй). Калі патрэбна абавязковая для выканання мера — гэта tribunal administratif або агульны суд (см. Як пісаць скаргу).

Не даюць індывідуальныя юр-кансультацыі. Яны скажуць «падайце так» або «па нашай практыцы зрабіце гэта», але не напішуць recours за вас і не прадставяць у судзе. Для гэтага — Cimade, GISTI, юрыст па droit des étrangers, aide juridictionnelle (см. Арганізацыі дапамогі).

Не выдаюць дазволы. Défenseur не выдае ВНЖ. CNIL не дазваляе апрацоўку дадзеных. ACPR не адкрывае рахунак. Рэгулятар цісне на таго, хто гэта павінен рабіць.

Не прыпыняюць тэрміны на recours. Калі вы атрымалі рашэнне з 2-месячным тэрмінам на recours contentieux — падача ў Défenseur des droits гэтыя 2 месяцы не спыняе. Падача ў рэгулятар і падача ў суд — паралельныя, не паслядоўныя. Гэта крытычна: прапусціш дэдлайн у TA — страціш права абскардзіць.

Не працуюць ананімна для ахвяр дыскрымінацыі. Для нармальнага разгляду Défenseur патрэбна імя і кантакт. Але канфідэнцыяльнасць у адносінах да працадаўцы/контрагента звычайна выконваецца (як арт. L.8113-10 Code du travail для Inspection du travail).

Дзве тэхнічныя дэталі, якія робяць любую скаргу рэгулятару / адміністрацыі працэсуальна прыдатнай.

Lettre recommandée avec accusé de réception (LRAR). Ліст з апавяшчэннем аб уручэнні — галоўны доказ, што вы падалі зварот і ў якую дату. Гэта аналаг італьянскай PEC у сістэме France. Без LRAR (або раўназначнага электроннага прыёму з пацвярджэннем даты атрымання) складана даказаць, што тэрміны пачалі цячы. Кошт ~5–8 € на La Poste. Можна адправіць анлайн: laposte.fr · LRE.

Тэрмін адказу адміністрацыі — 2 месяцы па змаўчанні. Code des relations entre le public et l'administration (CRPA), арт. L.231-1: маўчанне адміністрацыі на працягу 2 месяцаў = прыняцце вашага запыту (silence vaut acceptation, SVA). Гэта моцны механізм. Але з яго ёсць выключэнні — арт. L.231-4: у droit des étrangers (titres de séjour, naturalisation, visas) і ў шэрагу іншых галін маўчанне = адмова.

Практычна: калі ваш запыт тычыцца візы / ВНЖ / грамадзянства, чакаць «аўтаматычнай згоды» нельга — прыйдзецца ісці ў recours contentieux пасля 2 месяцаў маўчання, інакш тэрміны выцякуць. Для большасці бытавых запытаў (CAF, social housing, агульныя даведкі) прынцып SVA працуе.

Гайд service-public: vosdroits F32388 · règle du silence vaut accord. Спіс працэдур, дзе SVA прымяняецца: service-public · démarches SVA.

Godze не прадастаўляе юрыдычных кансультацый. Гэтая старонка — каркас рэгулятарнага ландшафту, а не прымяненне ў вашай канкрэтнай справе.