Праца.

Поўнае права працаваць без autorisation: carte de résident (10 гадоў), réfugié, protection subsidiaire, vie privée et familiale, parent d'enfant français, passeport talent/carte talent.

Абмежаванае права: étudiant — да 964 гадзін у год (см. Карты ВНЖ); demandeur d'asile — адкрываецца пасля 6 месяцаў чакання рашэння OFPRA праз запыт autorisation de travail.

Права толькі пры autorisation de travail: salarié, travailleur temporaire — autorisation запытвае працадаўца перад падпісаннем кантракта.

Без права працаваць: carte visiteur (па вызначэнні — для фінансава незалежных), некаторыя récépissés першаснай падачы.

Права працы прама ўказана на самым titre/récépissé. Крыніца: service-public · Autorisation de travail.

Autorisation de travail запытвае працадаўца праз espace employeurs на ANEF. Кандыдат не падае сам.

Перад запытам працадаўца звычайна павінен апублікаваць вакансію ў France Travail на працягу 3 тыдняў запар за 6 месяцаў да падачы (выключэнне — métiers en tension, см. ніжэй).

Рашэнне прымае DREETS (Direction régionale de l'économie, de l'emploi, du travail et des solidarités) — яна ацэньвае адпаведнасць зарплаты SMIC, рэальнасць вакансіі, вопыт і кваліфікацыю кандыдата.

Крыніца: service-public · Comment sont délivrées les autorisations de travail.

Métiers en tension — спіс прафесій з цяжкасцямі найму, які рэгулярна абнаўляецца (апошняя буйная рэдакцыя — сакавік 2024, затым штогадовыя перагляды). Па вакансіях са спіса працадаўца не абавязаны публікаваць прапанову ў France Travail — працэдура спрашчаецца.

Régularisation par le travail для нелегальных: асобная працэдура для замежнікаў без дзеючага тытра, але якія працуюць у Францыі ў métiers en tension. Дзейнічае да 31 снежня 2026 (прадугледжана loi immigration 2024). Заяўка падаецца самім работнікам у прэфектуру, з пацвярджэннем занятасці (кантракт, ведамасці, падатковыя дэкларацыі).

Крыніцы: service-public · Régularisation par le travail, info.gouv.fr · Liste métiers en tension.

Contrat à durée indéterminée (CDI) — бестэрміновы працоўны дагавор, стандартная форма найму ў Францыі. Скасоўваецца праз démission (з боку работніка), licenciement (з боку працадаўцы па абгрунтаваных прычынах), або rupture conventionnelle (па ўзаемнай згодзе).

Contrat à durée déterminée (CDD) — тэрміновы дагавор, заключаецца толькі ў пералічаных кодэксам выпадках (замяшчэнне адсутнага работніка, сезонная праца, часовы рост актыўнасці). Адвольнае выкарыстанне CDD замест CDI забаронена.

Période d'essai (выпрабавальны тэрмін) — не абавязковы, але калі прадугледжаны ў кантракце:

— CDI: максімальна 2 месяцы на першым этапе (для employés/ouvriers), 3 месяцы для agents de maîtrise/techniciens, 4 месяцы для cadres. Магчыма аднаразовае падаўжэнне, калі прадугледжана collective convention.

— CDD: 1 дзень за кожны тыдзень кантракта, максімум 2 тыдні (для кантракта ≤6 месяцаў) або 1 месяц (больш за 6 месяцаў). Без магчымасці падаўжэння.

Крыніцы: service-public · Conclusion d'un CDI, service-public · Droits du salarié en CDD, service-public · Période d'essai.

Salaire minimum interprofessionnel de croissance (SMIC) — абавязковы мінімум для ўсіх працоўных дагавораў. Дзеючыя значэнні:

З 1 студзеня 2026:

— Гадзінны: 12,02 € брута (~9,52 € нета).

— Месячны (35 гадзін): 1 823,03 € брута (~1 443,11 € нета).

З 1 чэрвеня 2026 (планавая рэрэвалуалізацыя на 2,41 %):

— Гадзінны: 12,31 € брута.

— Месячны (35 гадзін): 1 867,02 € брута (~1 477,93 € нета).

Дзейнічае на ўсёй тэрыторыі Францыі, уключаючы outre-mer. Кантракт з зарплатай ніжэйшай за SMIC не мае сілы — недаатрыманае можна патрабаваць праз prud'hommes.

Крыніца: service-public · Revalorisation du SMIC 2026.

Спрошчаны рэжым індывідуальнай дзейнасці. Рэгістрацыя бясплатная праз autoentrepreneur.urssaf.fr. Падаткаабкладанне і сацыялка — дэталёва ў раздзеле Падаткі.

Ліміты chiffre d'affaires 2026 (без змяненняў з 2025):

— 203 100 € — продаж тавараў (vente).

— 83 600 € — паслугі BIC, паслугі BNC, размяшчэнне.

— Пры змешанай дзейнасці: агульны CA не вышэй за 203 100 €, у ім паслугі не вышэй за 83 600 €.

Перавышэнне парога два гады запар — аўтаматычны выхад з рэжыму і пераход да régime réel.

Для замежніка: рэгістрацыя auto-entrepreneur магчымая толькі пры наяўнасці тытра, які дазваляе самастойную прафесійную дзейнасць. Студэнт з тытрам «étudiant» — толькі ў межах 964 г/год, эквівалентных сумяшчэнню з вучобай.

Крыніца: service-public Entreprendre · Régime fiscal micro-entreprise, URSSAF · Seuils 2026.

France Travail (былы Pôle emploi) — дзяржаўная служба занятасці. Рэгістрацыя адкрывае права на:

Allocation de retour à l'emploi (ARE) — дапамогу па беспрацоўі. Умовы:

— Дзеючы тытр séjour з правам на працу.

— Мінімум 6 месяцаў працы за апошнія 24 месяцы (~130 дзён / 910 гадзін).

— Рэгістрацыя як demandeur d'emploi.

— Страта працы не па сваёй волі (licenciement, fin de CDD, rupture conventionnelle).

Стаж у ЕС/EEA/Швейцарыі: улічваецца праз форму U1 (былы E301). Запытваецца ў сацыяльнага ведамства папярэдняй краіны працы.

Грамадзянства не пазбаўляе права на ARE — галоўнае гэта статус séjour і стаж. Крыніцы: France Travail · Ai-je droit à l'ARE.

Conseil de prud'hommes (CPH) — спецыяльны суд, які разглядае індывідуальныя спрэчкі паміж працадаўцам і работнікам па прыватным працоўным праве.

Што пакрывае: licenciement (абгрунтаванасць, выплаты), неаплачаныя зарплаты, адмова ў адпачынках, harcèlement moral/sexuel, дыскрымінацыя.

Тэрміны saisine: 12 месяцаў пры спрэчцы аб скасаванні дагавора; 2 гады пры спрэчцы аб выкананні кантракта (зарплаты, надбаўкі).

Працэдура: запыт праз cerfa n° 15586*09. Спачатку — bureau de conciliation et d'orientation (BCO), спроба міравога пагаднення. Пры няўдачы — bureau de jugement (парытэтны склад: 2 дарадцы ад работнікаў, 2 ад працадаўцаў).

Адвакат не абавязковы, але рэкамендуецца. Магчыма aide juridictionnelle. Дапамога прафсаюзаў: CFDT, CGT, FO, CFTC, UNSA, Solidaires — бясплатныя кансультацыі членам, часам суправаджэнне ў CPH.

Адмова ў найме па прычыне грамадзянства — забаронена article L1132-1 Code du travail (хоць ёсць выключэнні для дзяржаўных пасад і некаторых рэгулюемых прафесій).

Куды звяртацца:

— Défenseur des droits — незалежны рэгулятар па дыскрымінацыі: formulaire.defenseurdesdroits.fr.

— Inspection du travail (DREETS) — адміністратыўны нагляд за выкананнем працоўнага права.

— SignalConso — сігнал у DGCCRF пры сістэматычных парушэннях правоў спажыўцоў/работнікаў.

— Conseil de prud'hommes — індывідуальны іск.

Падрабязней: Рэгулятары.

Большасць працоўных адносін у Францыі рэгулюецца не толькі Code du travail, але і convention collective — галіновым пагадненнем, заключаным паміж прафсаюзамі і аб'яднаннямі працадаўцаў. Convention collective звычайна паляпшае ўмовы ў параўнанні з мінімумам кодэкса: больш адпачынкаў, вышэйшыя зарплатныя сеткі, падоўжаны préavis, дадатковыя надбаўкі.

Кожная convention collective мае 4-значны код IDCC (Identifiant des conventions collectives), які прысвойваецца Міністэрствам працы. На французскай разлікоўцы (bulletin de paie) IDCC і назва convention collective ўказаны абавязкова — гэта першае, што трэба праверыць пры прыёме на працу.

Дзе глядзець сваю convention collective:

— Сімулятар па Code APE / SIRET / IDCC: code.travail.gouv.fr · outil convention collective.

— Поўныя тэксты па IDCC на Légifrance: legifrance · liste IDCC.

— Агульны гайд: service-public · Convention collective.

Што шукаць у сваёй CC: мінімальная зарплата па катэгорыі/ўзроўні (гэта можа быць вышэй за SMIC), тэрміны préavis па статусах, indemnité de licenciement (часта больш за легальны мінімум), асаблівыя адпачынкі (déménagement, падзеі сямейнага жыцця), прэміі (13-я зарплата, prime d'ancienneté), даплаты за камандзіроўкі і звышурочныя.

Правіла прыярытэту: калі convention collective паляпшае ўмову — прымяняецца яна. Калі CC горшая за кодэкс — прымяняецца кодэкс. Працадаўца не можа спасылацца на CC, каб плаціць менш за SMIC або даваць менш адпачынкаў.

Préavis — перыяд, які работнік або працадаўца абавязаны адпрацаваць/пачакаць пасля апавяшчэння аб скасаванні кантракта.

Préavis пры licenciement (звальненне па ініцыятыве працадаўцы), легальны мінімум па арт. L.1234-1 Code du travail:

— Стаж < 6 месяцаў: па convention collective або usage прафесіі.

— Стаж ад 6 месяцаў да 2 гадоў: 1 месяц.

— Стаж ≥ 2 гадоў: 2 месяцы.

Convention collective можа падаўжаць — асабліва для cadres (часта 3 месяцы). Для статусу cadre гэта тыповы парог.

Préavis пры démission (звальненне па ініцыятыве работніка): залежыць выключна ад convention collective або usage прафесіі. Кодэкс мінімуму не ўстанаўлівае. Звычайна 1 месяц для employés/ouvriers, 2 месяцы для techniciens, 3 месяцы для cadres.

Préavis пры rupture conventionnelle: няма préavis у звычайным сэнсе — ёсць перыяд rétractation 15 каляндарных дзён + тэрмін homologation DREETS 15 працоўных дзён. Кантракт спыняецца на дату, дамоўленую ў пагадненні (звычайна праз 1–2 месяцы).

Вызваленне ад préavis: працадаўца можа вызваліць работніка ад выканання préavis. У гэтым выпадку ён абавязаны выплаціць indemnité compensatrice de préavis — поўны аклад за ўвесь тэрмін préavis з надбаўкамі і avantages en nature.

Faute grave / faute lourde: работнік страчвае права на préavis і compensation. Але гэтыя падставы патрабуюць доказу — аспрэчваецца праз prud'hommes.

Крыніца: service-public · Préavis de licenciement.

Пры звальненні па ініцыятыве працадаўцы (акрамя faute grave / lourde) работнік мае права на indemnité de licenciement — выплату пры скасаванні кантракта.

Умовы: мінімум 8 месяцаў бесперапыннага стажу ў кампаніі на дату адпраўкі ліста аб звальненні (арт. L.1234-9 CT).

Формула (легальны мінімум):

— За кожны год стажу да 10 гадоў: 1/4 месячнай зарплаты.

— За кожны год стажу пасля 10 гадоў: 1/3 месячной зарплаты.

— Няпоўны год улічваецца прапарцыйна.

Reference salaire: найбольш выгадная з дзвюх формул — сярэдняя зарплата за 12 месяцаў да звальнення або сярэдняя за 3 месяцы да звальнення (уключаючы прэміі, sauf exceptionnelles).

Прыклад: зарплата 2 000 €, стаж 5 гадоў 6 месяцаў → 2 000 × 1/4 × 5,5 = 2 750 €.

Прыклад з пераходам за 10 гадоў: зарплата 2 000 €, стаж 12 гадоў → (2 000 × 1/4 × 10) + (2 000 × 1/3 × 2) = 5 000 + 1 333,33 = 6 333,33 €.

Convention collective часта прадугледжвае больш выгадную формулу. Прымяняецца тая, што больш выгадная работніку.

Rupture conventionnelle: работніку выплачваецца indemnité spécifique de rupture conventionnelle, не меншая за legal indemnité de licenciement. Дамоўленая сума не можа быць ніжэйшай за гэты парог.

Падаткаабкладанне: legal indemnité вызвалена ад падатку ў межах 2 PASS (~94 200 € у 2026). Перавышэнне і індэмнітэт па rupture conventionnelle таксама часткова вызвалены — дэталі ў падатках.

Крыніцы: service-public · Indemnité de licenciement CDI, service-public · Calcul ancienneté.

Congé de maternité. Працягласць залежыць ад колькасці дзяцей і парадку нараджэння:

— 1-е ці 2-е дзіця: 16 тыдняў (6 да родаў + 10 пасля).

— 3-е і далей дзіця: 26 тыдняў (8 + 18).

— Блізняты: 34 тыдні; трайняты і больш: 46 тыдняў.

— Прэмэтуры роды і ўскладненні даюць дадатковыя тыдні.

Фінансава — indemnité journalière ад CPAM (Sécurité sociale), пры стажы працы. Convention collective або corporate agreement могуць дадаваць maintien de salaire — частковае або поўнае пакрыццё розніцы.

Крыніца: service-public · Congé de maternité salariée.

Congé de paternité et d'accueil de l'enfant. З 1 ліпеня 2021:

— Адзіночныя роды: 25 каляндарных дзён + 3 дні ад працадаўцы (разам 28 дзён).

— Шматплодныя роды: 32 каляндарныя дні + 3 дні (разам 35).

Бярэцца на працягу 6 месяцаў пасля нараджэння. Першыя 4 дні — абавязковыя адразу пасля родаў; астатнія можна драбіць.

Крыніца: service-public · Congé de paternité.

Абарона ад звальнення. Code du travail (арт. L.1225-4 для maternité, L.1225-35 для paternité):

— Падчас congé de maternité працадаўца не можа звольніць работніцу. Забарона абсалютная.

— Перыяд абароны — з моманту апавяшчэння аб цяжарнасці і да 10 тыдняў пасля вяртання з адпачынку. У гэты час звальненне магчыма толькі за faute grave, не звязаную з цяжарнасцю, або пры немагчымасці захаваць кантракт па прычынах, не звязаных з цяжарнасцю.

— Падчас congé de paternité — таксама абарона, звальненне магчыма толькі за faute grave, не звязаную з адпачынкам.

Вяртанне на працу: на ранейшую пасаду або эквівалентную, з не менш выгаднай зарплатай і стажам. Любое пагаршэнне можна аспрэчыць праз prud'hommes.

Кармленне і час на дзіця: арт. L.1225-30 — права на 1 гадзіну ў дзень для кармлення грудзьмі на працягу першага года жыцця дзіцяці (часта convention collective дадае — паўдня кармлення аплачваецца).

— Прызнанне дыпломаў — для кваліфікаваных прафесій (інжынер, урач, настаўнік) патрэбны ENIC-NARIC attestation de comparabilité. Падрабязней: Адукацыя.

— Рэгулюемыя прафесіі (medical, juridic, comptable, architecte) — патрабуюць асобнай authorization праз ordre professionnel; не пакрываюцца ENIC-NARIC напрамую.

— Санкцыйны compliance — некаторыя працадаўцы пасля 2022 года зрабілі больш жорсткім KYC для грамадзян BY/RU. Гэта не забароненая практыка для фізасоб па-за санкцыйнымі спісамі, але стварае de facto barrier. Скарга ў Défenseur des droits магчымая пры сістэматычнай адмове.

— Auto-entrepreneur без статусу — фармальна немагчыма. Падаваць на séjour для самастойнай дзейнасці або чакаць régularisation par le travail.

Godze не прадастаўляе юрыдычных кансультацый па працоўным праве. Раздзел — карта рэжымаў і рэгулятараў; для канкрэтных рашэнняў — да syndicat, avocat droit du travail або да conseiller du salarié.