Здароўе.

PUMa (Protection universelle maladie) — базавае медыцынскае страхаванне для ўсіх, хто працуе або жыве ў Францыі «стабільна і рэгулярна». Умова рэзідэнцтва: 6 месяцаў у годзе на працягу апошніх 12, пражыванне бесперапынна больш за 3 месяцы. Пакрывае 70% большасці расходаў; астатняе — праз дадатковую страхоўку (mutuelle / CSS). service-public · PUMa, ameli.fr · PUMa.

CSS (Complémentaire santé solidaire) — дадатковая страхоўка для людзей з нізкімі даходамі, былая CMU-C. Бясплатная або з сімвалічным узносам па ўзроўні даходу. Пакрывае тое, што PUMa не пакрывае (даплаты, акуляры, пратэзы, зубы — 100% santé). service-public · CSS.

AME (Aide médicale de l'État) — медыцынскае пакрыццё для людзей у нерэгулярнай сітуацыі (sans-papiers). Умовы: 3 месяцы бесперапыннага пражывання ў Францыі, даходы ніжэй за парог CSS. Пакрывае 100% ад тарыфу sécurité sociale. Дзеці да 18 — без умовы 3 месяцаў. service-public · AME.

Пачынаючы з 2023, AME — пастаянны аб'ект палітычнай палемікі. Жэральд Дарманэн (тады міністр унутраных спраў) абвясціў «рэформу» AME з прапановамі: скараціць «panier de soins» (кошык паслуг, што пакрываюцца), аднавіць права на ўваход 30 €, адмененае ў 2012, і перайменаваць сістэму ў «Aide médicale d'urgence».

Што рэальна прынялі ў Loi Darmanin (Loi immigration, 26.01.2024). Большасць абмежаванняў AME з праекта закона не ацалелі — Conseil constitutionnel у рашэнні 2023-863 DC (25.01.2024) прызнаў палажэнні аб AME «cavaliers législatifs» (палажэнні, якія не адносяцца да тэмы закона) і адмяніў іх. Сама схема AME захавана ў зыходным выглядзе.

Наступныя спробы. Праз закон аб фінансах на 2025 (PLF 2025) частка прапаноў уносілася зноў праз папраўкі — большасць не прайшлі. Асобныя падзаконныя акты маглі абмежаваць набор паслуг, што пакрываюцца, і ўмоў атрымання. Перад зваротам у CPAM або PASS — варта ўдакладніць актуальны спіс на ameli.fr і ў сацыяльнага работніка.

Практычна: на 2026 AME па-ранейшаму адкрываецца ў CPAM, на 1 год, падаўжэнне кожны год. Заяўка падаецца асабіста або па пошце на фармуляры, дакументы: пашпарт або ID, доказ 3 месяцаў пражывання (любыя квітанцыі, білеты, любыя датаваныя дакументы), доказ даходу ніжэй за парог.

Крыніцы: Sénat · Rapport d'information AME 2025, service-public · AME (бягучы рэжым).

Адзін з ключавых страхаў людзей без статусу: «калі я пайду да ўрача або ў PASS, яны перададуць дадзеныя ў прэфектуру». Гэта не так. Французскае права дакладна абараняе медыцынскую канфідэнцыяльнасць.

Артыкул L. 1110-4 Code de la santé publique: любы чалавек, які атрымлівае дапамогу ў медыцынскага работніка або ў ва ўстанове аховы здароўя, мае права на павагу прыватнага жыцця і канфідэнцыяльнасць усёй інфармацыі пра яго. Гэта пакрывае ўсё, што даведаўся работнік у сувязі з аказаннем дапамогі, уключаючы статус знаходжання.

Крымінальная санкцыя за парушэнне: спроба атрымаць інфармацыю ў парушэнне тайны — 1 год турмы і 15 000 € штрафу (той жа артыкул).

Што гэта значыць на практыцы. Урач, медсястра, сакратар установы, сацыяльны работнік PASS, рэгістрацыя ў CPAM для AME — ніхто з іх не мае права і не абавязаны перадаваць дадзеныя аб статусе знаходжання ў préfecture, паліцыю або OFII. Запісы ў дасье CPAM і бальніцы абаронены тайнай. Калі вы прыйшлі з траўмай, інфекцыяй, на роды або з дзіцем — дадзеныя аб знаходжанні застаюцца ўнутры медыцынскай сістэмы.

Выключэнні — вузкія і фармальныя: відавочныя дэрагацыі ў законе (напрыклад, сур'ёзнае жорсткае абыходжанне з непаўналетнім або бездапаможным — згодна з арт. L. 1110-4 урач можа праінфармаваць пракурора). Статус «нерэгулярны» сам па сабе — не падстава для derogation.

Што рабіць пры сумненні. Перад запісам — удакладніць ва ўрача або сацыяльнага работніка: «Mon dossier reste confidentiel ?». Любы прафесіянал адкажа «oui» — гэта базавы прынцып. Для дадатковай упэўненасці — звярнуцца праз Médecins du Monde, Comede, Centre Primo Levi або PASS, дзе гэтае пытанне растлумачаць прама.

Крыніцы: Légifrance · Code de la santé publique art. L. 1110-4, Conseil national de l'Ordre des médecins · Article 4 secret professionnel.

Carte vitale — картка з чыпам, праз якую ідзе аўтаматычнае кампенсаванне расходаў. Выдаецца CPAM (Caisse primaire d'assurance maladie) пасля рэгістрацыі ў PUMa.

Médecin traitant — урач агульнага профілю, якога вы выбіраеце і дэкларуеце ў CPAM. Праз яго ідзе parcours de soins coordonnés: напрамкі да спецыялістаў, лепшае кампенсаванне (70% замест 30%). Дэкларацыя — фармуляр S3704, запаўняецца ва ўрача ў момант кансультацыі або праз ameli.fr. service-public · Médecin traitant.

Permanences d'accès aux soins de santé (PASS) — аддзяленні ў дзяржаўных бальніцах для людзей без сацыяльнага пакрыцця. Бясплатныя кансультацыі, напрамкі, лекі. Прымаюць людзей у нерэгулярнай сітуацыі, бяздомных, людзей у працэдуры рэгістрацыі.

Сацыяльны работнік PASS паралельна дапамагае адкрыць правы (PUMa, AME, CSS) — то бок гэта і медыцынская, і сацыяльная кропка ўваходу.

Спіс PASS па рэгіёнах — на сайтах ARS (Agences régionales de santé) і на партале sante.gouv.fr · PASS.

Médecins du Monde — Centres d'Accueil, de Soins et d'Orientation (CASO) і CAOA: бясплатныя кансультацыі, звычайна без запісу, для людзей у рэгулярнай і нерэгулярнай сітуацыі, з пакрыццём і без. Паралельна — дапамога з адкрыццём правоў. Прысутнасць у Парыжы, Ліёне, Марселі, Тулузе, Бардо, Кале, Гранд-Сэнт, Анугулеме і іншых гарадах. medecinsdumonde.org.

Médecins sans frontières (MSF) — аперацыі ў спецыфічных кропках (мяжа з Італіяй, Кале), радзей агульная амбулаторная дапамога. msf.fr.

Croix-Rouge française — медыцынскія пункты, пераклады для прасіцеляў прытулку, лекі. Кантакты ў мясцовых аддзяленнях.

Акрамя агульнай сістэмы (PUMa/AME/PASS), ёсць асацыяцыі, заточаныя пад дапамогу людзям, якія прайшлі міграцыйны шлях — з упорам на траўму, катаванні, палітычны гвалт, юрыдычную інтэграцыю.

Comede — Comité pour la santé des exilés. Заснаваны ў 1979. За 45+ гадоў дапамог 190 000 чалавек са 180 краін. Пяць цэнтраў: Bicêtre (галоўны, у hôpital Kremlin-Bicêtre, 94), Paris, Marseille, Saint-Étienne, Cayenne. Падыход — мультыдысцыплінарны: сацыяльна-юрыдычнае суправаджэнне, медыцына, псіхічнае здароўе, прафілактыка. Бясплатна. Запісацца можна па тэлефоне. Comede таксама публікуе штогадовы Guide Comede (на рускай у т.л.) — практычны даведнік па правах мігрантаў у ахове здароўя. comede.org.

Centre Primo Levi. Заснаваны ў 1995 пры падтрымцы Médecins du Monde, ACAT і Amnesty International. Спецыялізацыя — ахвяры катаванняў і палітычнага гвалту ў краіне паходжання. Прымае ~400 чалавек/год з 50 краін. Каманда: тэрапеўты, псіхолагі, астэапаты, фізіятэрапеўты, юрысты, сацыяльныя работнікі. Бясплатна, без умоў па статусе. Цэнтр у Парыжы (107 avenue Parmentier, 75011). Запісацца — праз сайт або па тэлефоне. primolevi.org · Consulter au centre de soins.

Parcours d'Exil. Парыжскі медыцынскі цэнтр (10-ы акруга, 4 cité Riverin). Прымае ~750 чалавек/год — ахвяр катаванняў, дзяржаўнага гвалту, парушэнняў правоў чалавека. Бясплатна, без умоў. Падыход: тэрапеўты, псіхолагі, астэапаты, ёга-тэрапія, арт-тэрапія, фізіятэрапія, плюс курсы французскай, матэматыкі, гісторыі, інфарматыкі. Прызнана грамадска карыснай (reconnue d'utilité publique). parcours-exil.org.

Калі ісці да іх vs да Médecins du Monde: Médecins du Monde — агульная першасная дапамога, бліжэйшая кропка ўваходу без запісу. Comede — больш прасунутае суправаджэнне, мультыдысцыплінарнае. Primo Levi і Parcours d'Exil — спецыялізаваная траўма-тэрапія пасля катаванняў або палітычнага гвалту (рэлевантна для многіх BY-кейсаў пасля 2020).

CMP (Centres médico-psychologiques) — бясплатныя псіхіятрычныя/псіхалагічныя кансультацыі ў дзяржаўнай сістэме, па сектарах. Чэргі доўгія (некалькі тыдняў — некалькі месяцаў), але бясплатна і без умовы па статусе. Запісацца — па тэлефоне, знайсці бліжэйшы CMP праз ARS свайго рэгіёна.

«Mon soutien psy» — дзяржаўная праграма кампенсавання кансультацый псіхолага праз Assurance maladie. Абнаўленне 2026: колькасць аплачваемых сеансаў павялічана з 8 да 12 у год, праграма аднаўляльная пры неабходнасці.

Умовы Mon soutien psy:

— Мэтавая аўдыторыя: дзеці, падлеткі, дарослыя ад 3 гадоў у стане лёгкага або сярэдняга псіхалагічнага недамагання.

— Накіраванне ад médecin traitant больш не патрабуецца (змяненне 2024–2025): можна звярнуцца наўпрост да псіхолага-партнёра.

— Тарыф фіксаваны: 50 € за сеанс. Кампенсаванне: 60 % Sécurité sociale + 40 % дадатковай страхоўкай (mutuelle / CSS). Разам — 0 € для пацыента пры наяўнасці mutuelle.

— Без mutuelle: пацыент плаціць 40 % (20 €/сеанс), астатняе кампенсуе Sécurité sociale праз carte vitale. Для бенефіцыяраў CSS — 100 % пакрыццё.

— Структура: 1 сеанс ацэнкі + да 11 follow-up сеансаў.

— Пошук партнёрскага псіхолага: каталог на ameli.fr (у асабістым кабінеце) і на sante.gouv.fr — магчымая тэлекансультацыя.

Médecins du Monde прапануюць псіха-сацыяльную дапамогу ў Парыжы (серада пасля абеду, 15 boulevard de Picpus) і ў іншых гарадах.

Centre Primo Levi і Parcours d'Exil — спецыялізаваная траўма-тэрапія пасля катаванняў (гл. вышэй).

Cellule d'urgence médico-psychologique (CUMP) і SAMU 15 — для вострых сітуацый.

Крыніцы: ameli.fr · Mon soutien psy (актуальны рэжым), service-public · Mon soutien psy 2025 actualité.

Рэформа «100 % santé», паэтапна ўкаранёная ў 2019–2021, дала ўсім застрахаваным з адказнай (responsable et solidaire) дадатковай страхоўкай поўнае пакрыццё базавага кошыка ў трох сферах, дзе раней даплаты былі самымі балючымі.

Тры кошыкі з нулявой даплатай:

— Оптыка (з 1.01.2020): акуляры — аправы і лінзы з антыблікавым пакрыццём, станчэннем (на шкле або пластыку). 1 пара на год.

— Стаматалогія (з 1.01.2020 — часткова, з 1.01.2021 — цалкам): пэўныя каронкі, масты, пратэзы (зубныя пратэзы са смалы, пастаянныя/часовыя каронкі) з указанымі матэрыяламі і размяшчэннем.

— Слыхавыя апараты (з 1.01.2021): якасныя апараты з мінімум 4-гадовай гарантыяй. 1 апарат на вуха раз у 4 гады.

Хто мае права. Усе застрахаваныя з адказнай mutuelle. Бенефіцыяры CSS — таксама маюць доступ аўтаматычна, без mutuelle.

Свабода выбару. Можна адмовіцца ад кошыка «100 % santé» і выбраць абсталяванне па-за ім — тады даплата па звычайных правілах страхавога кантракта.

Практычна: оптык, стаматолаг або audioprothésiste абавязаны прапанаваць вам вусны і пісьмовы каштарыс (devis) з указаннем кошыка «100 % santé». Калі не прапанаваў — гэта парушэнне, можна паведаміць праз SignalConso.

Крыніцы: securite-sociale.fr · 100 % santé.

Refugies.info — партал, які падтрымліваецца Ministère de l'Intérieur, змяшчае пакрокавыя гайды на некалькіх мовах (уключаючы рускую) па раздзелах Santé і Famille: як адкрыць PUMa, як запісацца да médecin traitant, як карыстацца carte vitale, якія дакументы патрэбныя. Гэтая старонка не дублюе refugies.info — яна дае карту паняццяў і BY/RU-спецыфіку.

Refugies.info: refugies.info.

— Пераклады медыцынскіх дакументаў — анамнез, заключэнні, прышчэпачны livret з BY/RU/UA часта запытваюць французскія ўрачы. Для афіцыйных працэдур (напрыклад, прызнанне інваліднасці праз MDPH) патрэбен traducteur assermenté — гл. Дакументы.

— Прызнанне прышчэпак — беларуская/расійская прышчэпачная карта звычайна прымаецца ўрачамі без перакладу для базавых вакцынацый (BCG, DTP, MMR); пры сумненні — пераздача аналізу крыві ці паўторная вакцынацыя.

— Рускамоўныя ўрачы і перакладчыкі — у буйных гарадах ёсць. Праз асацыяцыі дыяспары (гл. Арганізацыі дапамогі) або праз CPAM, якая ў шэрагу выпадкаў прадастаўляе перакладчыка для сур'ёзных кансультацый.

Godze не дае медыцынскіх кансультацый. Гэтая старонка — карта паняццяў і рэгулятараў; пакрокавыя гайды і індывідуальныя сітуацыі — на refugies.info, у CPAM, у Médecins du Monde або ў médecin traitant.