Сям'я.

Грамадзянскі шлюб заключаецца ў mairie па месцы жыхарства аднаго з будучых сужэнцаў. Падача дасье — за некалькі тыдняў да даты (дакладны тэрмін залежыць ад mairie, звычайна 4–6 тыдняў).

Базавы пакет для замежніка: пасведчанне аб нараджэнні (перакладзенае прысяжным перакладчыкам, пры неабходнасці — апастыляванае), дакумент, які сведчыць асобу, justificatif de domicile.

Certificat de coutume і/або certificat de capacité matrimoniale — выдаецца консульствам краіны паходжання, пацвярджае ўмовы ўступлення ў шлюб па нацыянальным праве. Для réfugiés, бенефіцыяраў protection subsidiaire і apatrides гэтыя дакументы замяняюцца дакументамі OFPRA — звяртацца ў консульства не трэба.

Пасля шлюбу — публікацыя банаў 10 дзён у mairie. Шлюб з грамадзянінам FR можа адкрыць права на VPF або (пасля 3 гадоў) carte de résident (гл. Карты ВНЖ).

Крыніца: service-public · Mariage en France.

PACS — грамадзянскае партнёрства, даступна парам таго ж ці рознага полу. Грамадзянства не патрабуецца ні для аднаго з партнёраў — PACS можна заключыць замежнікам без умовы нацыянальнасці.

Дакументы: дэкларацыя аб няроднасці, дэкларацыя аб сумесным пражыванні, актуальная копія extrait de naissance (з перакладам для замежных пасведчанняў), convention аб PACS (тыпавая Cerfa 15726 альбо натарыяльная).

Рэгістрацыя ў mairie месца жыхарства альбо ў натарыуса. PACS дае права на VPF пры стабільным сумесным жыцці (звычайна 1 год даказанага жыцця разам — але дакладнае патрабаванне прэфектуры можа адрознівацца).

Крыніцы: service-public · Se pacser, service-public · Hub PACS.

Дэкларацыя нараджэння — у mairie месца нараджэння на працягу 5 дзён пасля родаў. Без яе дзіця не атрымае пасведчанне аб нараджэнні.

Французскае грамадзянства па jus soli — НЕ аўтаматычнае для дзяцей замежных бацькоў. Дзіця атрымлівае права:

— Аўтаматычна ў 18 гадоў, калі на гэтую дату яно пражывае ў Францыі і пражыло не менш за 5 гадоў з узросту 11 гадоў.

— Па заяве з 13 да 17 гадоў — са звычайным пражываннем не менш за 5 гадоў з узросту 8 гадоў.

— З нараджэння, калі хоць бы адзін з бацькоў нарадзіўся ў Францыі (двайны jus soli).

Прызнанне дзіцяці адзінокім бацькам-замежнікам — асобная працэдура ў mairie.

Крыніцы: service-public · Nationalité enfant né en France de parents étrangers, service-public · Hub nationalité française.

Для ўз'яднання сям'і замежніка, які легальна жыве ў Францыі, з сужэнцам і непаўналетнімі дзецьмі. Працэдура — праз OFII.

Умовы:

— Не менш за 18 месяцаў рэгулярнага пражывання ў Францыі.

— Дзеючы тытр ≥1 год: carte temporaire, pluriannuelle або carte de résident.

— Стабільны даход — сярэдняя за апошнія 12 месяцаў павінна быць не ніжэйшай за SMIC mensuel brut. Шкала 2026 па складзе будучай хатняй гаспадаркі: 2 або 3 чалавекі — 1 823,03 €/мес у сярэднім; 4 або 5 чалавек — 2 005,34 €/мес; 6 і больш — 2 187,64 €/мес. Сямейныя дапамогі (allocations familiales, complément familial, APL, ARS) не ўлічваюцца як даход.

— Прыдатнае жыллё — нармальнае па санітарных і камфортных нормах для сям'і ў дадзенай зоне. Мінімальная жылая плошча залежыць ад зоны: 22 м² для пары ў зонах A bis і A (буйнейшыя агламерацыі, уключаючы Парыж), 24 м² у зонах B1/B2, 28 м² у зоне C. На кожнага дадатковага члена сям'і дадаецца 10 м² (з удакладненнем па зонах).

Тэрмін рашэння прэфекта — 6 месяцаў з падачы поўнага дасье ў OFII. Без адказу — implicite refus (можна аспрэчваць у TA).

Пасля адабрэння сям'я запытвае long-stay візу ў консульстве FR у краіне пражывання. Па прыбыцці — медыцынскі агляд і інтэграцыйны кантракт CIR.

Крыніцы: service-public · Regroupement familial, OFII · Regroupement familial.

Для réfugiés, бенефіцыяраў protection subsidiaire і apatrides дзейнічае спрошчаная працэдура — réunification familiale, не блытаць з regroupement familial.

Ключавыя адрозненні:

— Няма ўмовы па працягласці пражывання.

— Няма ўмовы па даходах і жыллі.

— Права ў сужэнца/PACS/concubin, чый саюз папярэднічаў падачы на прытулак, і ў непаўналетніх дзяцей да 19 гадоў.

— Для непаўналетніх бенефіцыяраў — у бацькоў і непаўналетніх братоў і сясцёр.

Умова: члены сям'і павінны былі быць заяўленыя ў OFPRA ў момант падачы на прытулак; сямейныя сувязі — да падачы на прытулак.

Падача — праз консульства FR у краіне знаходжання сям'і. Пры адсутнасці дакументаў грамадзянскага стану — даведкі і дакументы, устаноўленыя OFPRA.

Крыніцы: service-public · Réunification familiale, OFPRA · Réunification familiale, CESEDA · Articles L561-2 à L561-5.

Тыпы разводу ў Францыі: divorce par consentement mutuel (без звароту ў суд, праз адвакатаў і натарыуса); divorce judiciaire (праз TGI — accepté, altération du lien conjugal, faute).

Развод можа паўплываць на тытр séjour:

— VPF, выдадзеная па шлюбе з грамадзянінам FR: пры разводзе менш чым праз 3 гады пасля выдачы карты — прэфектура можа адмовіць у падаўжэнні. Выключэнні: хатні гвалт, нараджэнне дзяцей-грамадзян FR.

— Carte de résident, выдадзеная як сужэнцу грамадзяніна FR: больш устойлівая, але таксама можа быць адкліканая ў першыя гады.

Ахвяры хатняга або сямейнага гвалту маюць спецыяльны рэжым абароны — прэфектура не можа спасылацца на разрыў сумеснага жыцця як на падставу адмовы (артыкул L423-5 CESEDA).

У Францыі інструкцыя (адукацыя) абавязковая з 3 да 16 гадоў — незалежна ад статусу бацькоў. Школа абавязаная прыняць дзіця, легальны статус бацькоў пры запісе не правяраецца.

Запіс на першы раз: звярнуцца ў mairie па месцы жыхарства, яна вызначыць школу па сектары. Дакументы: livret de famille або пасведчанне аб нараджэнні, justificatif de domicile, медыцынская карта.

Структура: école maternelle (3–6 гадоў) → école élémentaire (6–11) → collège (11–15) → lycée (15–18).

Невыкананне абавязку навучання караецца штрафам да 1 500 €.

Крыніцы: service-public · Instruction obligatoire, service-public · Inscription école maternelle, service-public · Inscription école élémentaire.

UPE2A (Unité pédagogique pour élèves allophones arrivants) — прыёмныя класы пры школах для дзяцей, якія нядаўна прыехалі ў Францыю і не гавораць па-французску. Дзіця адначасова вучыцца ў звычайным класе і атрымлівае дадатковыя гадзіны моўнай падтрымкі (ад 1 да 12 гадзін на тыдзень).

CASNAV (Centre académique pour la scolarisation des élèves allophones nouvellement arrivés et des enfants du voyage) — акадэмічныя цэнтры ў кожнай académie, каардынуюць UPE2A, робяць тэставанне ўзроўню і педагагічнае суправаджэнне.

Перавод дзіцяці ў звычайны клас — калі ўзровень FR (вусны і пісьмовы) дастатковы; адбываецца ў любы момант навучальнага года.

Кантакт CASNAV — праз сайт Académie (rectorat) па рэгіёне: eduscol · Ressources EANA.

Caisse d'allocations familiales (CAF) — асноўны дзяржаўны плацельшчык сямейных дапамог і сацыяльных выплат. Падача — на caf.fr або праз CAF лакальна. Асабісты кабінет: Mon Compte — адсочванне выплат, абнаўленне сітуацыі, перапіска.

Умовы для замежнікаў не-ЕС: дзеючы тытр séjour любога тыпу (уключаючы VLS-TS, récépissé, attestation OFPRA), стабільнае і рэгулярнае пражыванне ў Францыі (больш за 6 месяцаў у годзе), дзеці знаходзяцца ў Францыі. Réfugiés і бенефіцыяры protection subsidiaire — без умовы працягласці пражывання.

1. Allocations familiales. Пачынаючы з другога дзіцяці маладзей за 20 гадоў. Базавая стаўка залежыць ад колькасці дзяцей: 2 дзіцяці ≈ 148 €/мес, 3 ≈ 339 €/мес, 4 ≈ 530 €/мес (плюс majoration па ўзросце). З 2015 года памер мадулюецца па даходзе — для высокіх даходаў стаўка зніжаецца. service-public · Allocations familiales.

2. PAJE — Prestation d'accueil du jeune enfant. Пакет дапамог вакол нараджэння і першых гадоў:

— Prime à la naissance / à l'adoption — адначасова ~1 100 € пры нараджэнні, ~2 200 € пры ўсынаўленні, выплачваецца на 7-м месяцы цяжарнасці або ў месяц прыбыцця дзіцяці. Па даходах.

— Allocation de base — да 3 гадоў дзіцяці, ~190 €/мес (поўная) або ~95 €/мес (палова), па даходах.

— Complément libre choix du mode de garde (CMG) — частковая кампенсацыя расходаў на assistante maternelle, garde à domicile, micro-crèche.

— PreParE (Prestation partagée d'éducation de l'enfant) — пры спыненні або скарачэнні працы для догляду дзіцяці да 3 гадоў, ~430 €/мес пры поўным спыненні.

service-public · PAJE.

3. Complément familial. Для сем'яў з 3+ дзецьмі ад 3 да 21 года, па даходах. ~195 € або ~290 €/мес (majoré пры нізкім даходзе). service-public · Complément familial.

4. ASF — Allocation de soutien familial. Для адзінокага бацькі, які не атрымлівае pension alimentaire ад другога бацькі, альбо пры сіроцтве дзіцяці. ~190 €/мес на дзіця. service-public · ASF.

5. ARS — Allocation de rentrée scolaire. Штогадовая выплата да пачатку навучальнага года, для школьнікаў 6–18 гадоў. Ад ~430 € да ~470 € на дзіця па ўзросце. Па даходах. service-public · ARS.

6. APL / ALF / ALS — дапамога на арэнду. Ідзе праз CAF, разлік анлайн (сімулятар). Гл. Жыллё.

7. RSA — Revenu de solidarité active. Мінімальны даход для асоб 25+, ~635 €/мес для адзінокага без дзяцей (з папраўкамі па складзе сям'і). Для не-ЕС патрабуецца 5 гадоў рэгулярнага пражывання. Выключэнні: réfugiés, apatrides, бенефіцыяры protection subsidiaire — адразу. service-public · RSA.

8. Prime d'activité. Дапаўненне да нізкай зарплаты для тых, хто працуе. Таксама 5 гадоў пражывання для не-ЕС (з выключэннямі). Разлік анлайн праз сімулятар CAF. service-public · Prime d'activité.

9. AAH — Allocation aux adultes handicapés. Пры ўстаноўленым узроўні інваліднасці ад MDPH. ~1 016 €/мес максімум. Для не-ЕС патрэбен тытр + 5 гадоў рэгулярнага пражывання (з выключэннямі).

BY-нюанс: пацверджанне правоў па сямейных выплатах. CAF часта запытвае livret de famille, пасведчанні аб нараджэнні дзяцей. Для дакументаў з BY — прысяжны пераклад + апастыль (гл. Дакументы). Пры скончаным BY-пашпарце пацверджанне асобы — праз titre de séjour, attestation OFPRA або récépissé. CAF не мае права адмовіць у дапамогах па «ненаданні BY-пашпарта», калі ёсць сапраўдны тытр séjour.

Што рабіць пры адмове. Спачатку recours gracieux ў CAF départemental (пісьмова або праз асабісты кабінет). Калі адмова засталася — Commission de recours amiable (CRA), далей pôle social Tribunal judiciaire. Гл. Як пісаць скаргу і Рэгулятары (Défenseur des droits прымае скаргі на CAF).

Сімулятар усіх дапамог — mesdroitssociaux.gouv.fr (дзяржаўны, аб'ядноўвае CAF, France Travail, Assurance maladie, СAF, retraite). Крыніца са спасылкамі: service-public · Étranger et prestations familiales.

Для рэгістрацыі шлюбу ў Францыі, для падачы на грамадзянства дзіцяці, для працэдур CAF — патрабуюцца пасведчанні аб нараджэнні і аб шлюбе, перакладзеныя прысяжным перакладчыкам (traducteur assermenté).

Дадаткова для дакументаў з шэрагу краін: апастыль. Беларусь далучылася да Гаагскай канвенцыі аб апастылі ў 1991 (як СССР); апастыль выдаецца МЗС Беларусі. Расія і Украіна — таксама ўдзельнікі канвенцыі. Для дакументаў СНД-эпохі без апастыля — легалізацыя праз консульства.

Прысяжных перакладчыкаў з беларускай у Францыі практычна няма — звычайна выкарыстоўваюць руска-французскага assermenté. Падрабязней: Дакументы.

Калі адзін з сужэнцаў або бацька дзіцяці — грамадзянін Францыі, акт аб шлюбе, нараджэнні або разводзе, заключаны/выдадзены за мяжой, трэба ўнесці ў état civil français. Гэтая працэдура называецца transcription і патрэбна для атрымання livret de famille, французскага пашпарта дзіцяці, спадчыны, працэдур разводу ў Францыі.

Куды падаваць. Звычайна — у консульства Францыі (або яго état civil-службу) у краіне, дзе выдадзены дакумент. Для Беларусі — Ambassade de France у Мінску; для Расіі — Consulat у Маскве/Санкт-Пецярбургу; для Украіны — Ambassade у Кіеве (або Кракаў/Варшава з улікам эвакуяванай часткі служб); для Казахстана — Astana. Запіс на rendez-vous праз сайт консульства, часта чарга некалькі месяцаў.

Калі консульская служба не працуе з état civil для дадзенай краіны або ёсць сур'ёзныя праблемы — дасье наўпрост у Service central d'état civil (SCEC) у Нанце, Département Transcription, 11 rue de la Maison Blanche, 44941 Nantes Cedex 9. SCEC прымае наўпрост для шэрагу краін (спіс мяняецца — удакладняць перад адпраўкай).

Дакументы для transcription нараджэння дзіцяці: арыгінал пасведчання аб нараджэнні + апастыль + пераклад прысяжным перакладчыкам; копія французскага пашпарта бацькі-грамадзяніна FR; livret de famille (калі ёсць); justificatif de domicile бацькі-грамадзяніна FR; дэкларацыя аб выбары прозвішча (для двайнога грамадзянства).

Дакументы для transcription шлюбу: пасведчанне аб шлюбе + апастыль + пераклад; certificat de capacité à mariage, выдадзены консульствам FR да шлюбу (калі шлюб быў пасля 1.03.2007 — гэта абавязкова, інакш transcription можа быць адмоўлена); пасведчанні аб нараджэнні абодвух сужэнцаў; копіі пашпартоў; дэкларацыя выбару рэжыму маёмасных адносін.

Тэрміны: ад некалькіх месяцаў да 1–2 гадоў, асабліва пасля 2022 года з-за нагрузкі на консульствы. Калі дзіця плануецца да французскага пашпарта — лепш пачынаць transcription як мага раней.

Калі ў transcription адмовілі: пісьмовае абгрунтаванне, recours gracieux ў пракурора Рэспублікі пры TJ de Nantes, далей судовая працэдура. Гл. Як пісаць скаргу.

Калі transcription НЕ патрэбна. Калі ні адзін з бацькоў не грамадзянін Францыі — замежны акт аб нараджэнні/шлюбе выкарыстоўваецца ў Францыі як ёсць (з перакладам і апастылем). Французскія ўлады прымаюць яго для большасці працэдур (CAF, школа, шлюб у mairie). Transcription патрэбна толькі ў сувязі з набыццём французскага грамадзянства, livret de famille або працэдурамі où l'état civil français est obligatoire.

Крыніцы: France Diplomatie · Déclaration naissance étranger, service-public · Acte de naissance étranger, France Diplomatie · FAQ état civil.

Калі вы знаёмыя з італьянскай сістэмай, важнае адрозненне: з сакавіка 2022 Італія аб'яднала большасць сямейных дапамог у адзіны Assegno Unico Universale. У Францыі гэтага не зрабілі. Сістэма засталася раздробленай — кожная дапамога са сваімі ўмовамі і разлікамі:

— Allocations familiales (з 2-га дзіцяці, па даходзе з 2015)

— PAJE (пакет вакол нараджэння і да 3 гадоў)

— Complément familial (з 3-га дзіцяці ад 3 да 21 года)

— ASF (адзінокі бацька)

— ARS (школа)

— APL / ALF / ALS (жыллё)

— RSA / Prime d'activité (даход)

— AAH (інваліднасць)

Кожнае — асобны разлік CAF. Выкарыстоўвайце сімулятар mesdroitssociaux.gouv.fr — ён лічыць сукупнае права па ўсіх пералічаных схемах адразу. Прамой «адзінай дапамогі» для сям'і няма.

— Шлюб з грамадзянінам FR пры скончаным BY-пашпарце — заключэнне шлюбу ў Францыі не патрабуе дзеючага нацпашпарта, дастаткова ID і пасведчання аб нараджэнні з апастылем. Але выраб livret de famille і наступныя крокі (тытр VPF) звычайна патрабуюць пашпарта.

— Рэгістрацыя дзіцяці ў BY-консульстве — пасля Дэкрэта 4 верасня 2023 многія сем'і пазбягаюць консульства. Запіс дзіцяці ў état civil français абавязковы, у BY-état civil — на меркаванне бацькоў.

— Réunification familiale для беларускіх réfugiés у Францыі — асабліва каштоўная працэдура: няма патрабаванняў па даходзе, жыллі або тэрміне пражывання.

Godze не дае юрыдычных кансультацый. Раздзел — карта паняццяў па сямейных працэдурах; для канкрэтных рашэнняў ідуць да notaire, avocat у droit de la famille або да асацыяцый (Cimade, GISTI).