Слоўнік.
Польскія адміністрацыйныя і юрыдычныя тэрміны, з якімі сутыкаецца рускамоўны ці беларускамоўны чалавек у Польшчы — у фармальных дакументах, зваротах органаў, ustawach. Пераклад і кароткае тлумачэнне на беларускай мове.
Статусы і дакументы знаходжання.
Karta pobytu — карта побыту, пластыкавы дакумент, які выдаецца замежніку пасля станоўчага рашэння аб zezwoleniu na pobyt. Пацвярджае ідэнтычнасць на тэрыторыі Польшчы і факт наяўнасці дазволу.
Zezwolenie na pobyt czasowy — дазвол на часовае знаходжанне, да 3 гадоў, з магчымасцю працягу. Асноўная форма ДНЖ для большасці замежнікаў. Гл. Карты ДНЖ.
Zezwolenie na pobyt stały — дазвол на пастаяннае знаходжанне, бестэрміновае. Karta — на 10 гадоў. Гл. Пастаянны ДНЖ.
Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE — еўрапейскае доўгатэрміновае рэзідэнцтва, бестэрміновае, з мабільнасцю ў ЕС.
Status uchodźcy — статус бежанца па Жэнеўскай канвенцыі 1951 г.
Ochrona uzupełniająca — субсідыярная абарона (у справах, калі status uchodźcy не падыходзіць, але вяртанне забаронена з-за рызыкі сур'ёзнай шкоды).
Pobyt tolerowany — талераванае знаходжанне, польская нацыянальная форма абароны па-за ЕС-дырэктывамі, вузкая катэгорыя.
Zgoda na pobyt ze względów humanitarnych — згода на знаходжанне па гуманітарных падставах; польская нацыянальная форма абароны.
Polski Dokument Tożsamości Cudzoziemca (PDT-C) — польскі дакумент пасведчання асобы замежніка. Толькі для апатрыдаў, ахвяр гандлю людзьмі, непаўналетніх апатрыдаў, народжаных у Польшчы.
Polski dokument podróży dla cudzoziemca — польскі праязны дакумент для замежніка, які замяняе нацыянальны пашпарт. Для ўладальнікаў status uchodźcy, ochrony uzupełniającej, zgody humanitarnej.
Tymczasowe Zaświadczenie Tożsamości Cudzoziemca (TZTC) — часовы дакумент пасведчання асобы для заяўніка на міжнародную абарону.
Karta Polaka — дакумент, які пацвярджае прыналежнасць да польскага народа. Дае спрошчаны шлях да ДНЖ і грамадзянства. Гл. Спецыфіка для беларусаў.
Stempel w paszporcie — пячатка wojewody ў пашпарце пасля падачы wniosku аб zezwoleniu pobytowym. Пацвярджае легальнасць знаходжання на час разгляду. Гл. Працяг.
Wiza D / wiza krajowa — нацыянальная польская доўгатэрміновая віза (звыш 90 дзён, да 1 года).
Wiza C / wiza Schengen — кароткатэрміновая шэнгенская віза (да 90 дзён у 180-дзённы перыяд).
Органы і інстанцыі.
UDSC — Urząd do Spraw Cudzoziemców — цэнтральнае ведамства па справах замежнікаў. Вырашае справы аб міжнароднай абароне.
Wojewoda — абласны кіраўнік дзяржаўнай адміністрацыі. Ваяводстваў — 16. Вырашае справы аб zezwoleniach pobytowych.
Urząd wojewódzki — ваяводскае ўпраўленне; wydział spraw cudzoziemców — аддзел па справах замежнікаў.
Straż Graniczna (SG) — памежная служба. Кантроль межаў, zobowiązanie do powrotu.
Komendant Główny SG — галоўны камендант памежнай службы. Орган II інстанцыі ў справах аб zobowiązaniu do powrotu.
Rada do Spraw Uchodźców (RdSU) — Савет па справах бежанцаў, орган II інстанцыі ў справах аб міжнароднай абароне.
MSZ — Ministerstwo Spraw Zagranicznych — МЗС. Візы за мяжой.
MSWiA — Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji — МУС. Грамадзянства, міграцыйная палітыка.
Konsulat RP — польскае консульства за мяжой.
Urząd gminy / urząd miasta — мэрыя. PESEL, meldunek, USC.
USC — Urząd Stanu Cywilnego — аддзел ЗАГС. Шлюб, нараджэнні, transkrypcja замежных актаў.
NFZ — Narodowy Fundusz Zdrowia — Нацыянальны фонд здароўя. Дзяржаўнае медыцынскае страхаванне.
ZUS — Zakład Ubezpieczeń Społecznych — Установа сацыяльнага страхавання. Пенсія, бальнічныя, składka zdrowotna.
KAS — Krajowa Administracja Skarbowa — Падатковая адміністрацыя. Уключае urzędy skarbowe (мясцовыя падатковыя) і izby administracji skarbowej (рэгіянальныя).
Urząd skarbowy — мясцовы падатковы офіс.
PUP — Powiatowy Urząd Pracy — раённая служба занятасці. Рэгістрацыя oświadczeń аб працы для замежнікаў, zasiłki dla bezrobotnych.
WSA — Wojewódzki Sąd Administracyjny — ваяводскі адміністрацыйны суд. Першая ступень судовага кантролю адмін-рашэнняў.
NSA — Naczelny Sąd Administracyjny — Галоўны адміністрацыйны суд. Касацыйная інстанцыя.
SN — Sąd Najwyższy — Вярхоўны суд (агульная юрысдыкцыя). Касацыя па грамадзянскіх, крымінальных, працоўных справах.
TK — Trybunał Konstytucyjny — Канстытуцыйны суд.
RPO — Rzecznik Praw Obywatelskich — амбудсмен.
Працэдуры і сродкі прававой абароны.
Wniosek — заява, хадайніцтва. Стандартная форма звароту ў адмін-орган.
Decyzja administracyjna — адміністрацыйнае рашэнне, канчатковы акт organu ў індывідуальнай справе.
Decyzja odmowna — адмоўнае рашэнне.
Decyzja umarzająca — рашэнне аб спыненні вядзення справы.
Cofnięcie zezwolenia — адкліканне раней выдадзенага дазволу.
Pouczenie — раздзел decyzji з інфармацыяй аб праве на абскарджанне, тэрмінах, шляхах падачы.
Odwołanie — апеляцыя ад decyzji I інстанцыі ў organ wyższego stopnia. Тэрмін — 14 дзён.
Skarga — судовая скарга. Skarga do WSA — на decyzję II інстанцыі; тэрмін 30 дзён.
Skarga kasacyjna — касацыйная скарга ад wyroku WSA ў NSA. Тэрмін 30 дзён; абавязковае прадстаўніцтва юрыста.
Ponaglenie — дасудовы напамін organu wyższego stopnia аб бяздзейнасці organu I інстанцыі. Абавязкова перад skargą na bezczynność.
Wstrzymanie wykonania decyzji — прыпыненне выканання рашэння на час яго абскарджання. Запытваецца асобна.
Prawo pomocy — інстытут бясплатнай юрыдычнай дапамогі ў адмін-юстыцыі (вызваленне ад пошліны + pełnomocnik z urzędu).
Wywiad statusowy — асабістае інтэрв'ю заяўніка на міжнародную абарону з афіцэрам UDSC.
Zobowiązanie cudzoziemca do powrotu — абавязацельства да вяртання; польскі аналаг OQTF (Францыя) або decreto di espulsione (Італія).
Strzeżony ośrodek dla cudzoziemców — закрыты цэнтр для замежнікаў у чаканні вяртання альбо ў асаблівых выпадках працэдуры абароны.
Eksmisja — высяленне з жылля (судовая працэдура).
Transkrypcja — перанос замежнага акта грамадзянскага стану ў польскі рэестр.
Meldunek — рэгістрацыя па месцы жыхарства (абавязковая пры знаходжанні звыш 30 дзён).
Nostryfikacja — працэдура ўстанаўлення польскага эквівалента замежнага дыплома.
Łączenie rodzin — уз'яднанне сям'і (pobyt czasowy для членаў сям'і).
Дакументы і ідэнтыфікатары.
PESEL — нацыянальны адзінаццацізначны ідэнтыфікацыйны нумар фізічнай асобы.
NIP — Numer Identyfikacji Podatkowej — падатковы нумар (для прадпрымальнікаў і плацельшчыкаў VAT).
Profil zaufany (PZ) — дзяржаўны электронны подпіс для доступу да gov.pl-паслуг.
mObywatel — мабільны дадатак лічбавых дакументаў для грамадзян і ўладальнікаў PESEL.
ePUAP — электронная платформа паслуг публічнай адміністрацыі.
Dowód osobisty — польскі ўнутраны дакумент пасведчання асобы (для грамадзян РП).
Apostille — апастыль; спрошчаная форма легалізацыі замежных дакументаў згодна з Гаагскай канвенцыяй 1961 г.
Tłumaczenie przysięgłe — завераны пераклад прысяжнага перакладчыка, унесенага ў рэестр Міністра юстыцыі.
Падаткі і фінансы.
PIT — Podatek Dochodowy od Osób Fizycznych — падаходны падатак фізічных асоб.
PIT-37 — стандартная дэкларацыя для тых, хто працуе па umowie o pracę / zlecenie.
PIT-36 — для JDG на skali і іншых даходаў.
PIT-36L — для JDG на podatku liniowym.
PIT-28 — для JDG на ryczałcie.
Skala podatkowa — прагрэсіўная шкала (12% да 120 000 zł; 32% вышэй).
Podatek liniowy — адзіная стаўка 19% для JDG.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych — спрошчаны падатак з даходу (стаўкі 2–17%).
Kwota wolna od podatku — не абкладаемая падаткам сума (30 000 zł у год).
Składka zdrowotna — узнос на медыцынскае страхаванне (9% альбо іншыя стаўкі ў залежнасці ад формы).
Składki ZUS — узносы на сацыяльнае страхаванне (пенсіённы, інваліднасць, хвароба, няшчасныя выпадкі).
JDG — Jednoosobowa Działalność Gospodarcza — індывідуальны прадпрымальнік.
CEIDG — Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej — рэестр індывідуальных прадпрымальнікаў.
Spółka z o.o. — таварыства з абмежаванай адказнасцю.
VAT (PTU) — падатак на тавары і паслугі. Стандарт 23%.
Opłata skarbowa — дзяржаўная пошліна за адміністрацыйнае дзеянне.
BFG — Bankowy Fundusz Gwarancyjny — фонд гарантавання банкаўскіх укладаў (да 100 000 EUR).
PRP — Podstawowy Rachunek Płatniczy — базавы аплатны рахунак, абаронены PAD-дырэктывай.
BLIK — польская нацыянальная мабільная аплатная сістэма.
Reklamacja — скарга кліента (банку, страхавой, прадаўцу) з законным тэрмінам адказу.
Жыллё.
Najem zwykły — стандартная арэнда жылля з поўнай абаронай арандатара.
Najem okazjonalny — арэнда ў прыватнага ўласніка з натарыяльнай згодай на спрошчанае высяленне.
Najem instytucjonalny — арэнда ў прадпрымальніка ў сферы нерухомасці са спрошчанай працэдурай высялення.
Czynsz — арэндная плата.
Kaucja — дэпазіт (да 12-кратнай месячнай арэнднай платы паводле закона).
Protokół zdawczo-odbiorczy — акт прыёму-перадачы з апісаннем стану аб'екта.
Mieszkanie komunalne — сацыяльнае жыллё гміны.
TBS — Towarzystwo Budownictwa Społecznego — грамадскае жыллёвае будаўніцтва.
SIM — Społeczna Inicjatywa Mieszkaniowa — абноўленая форма TBS з 2021 г.
Spółdzielnia mieszkaniowa — жыллёвы кааператыў.
Zimowy okres ochronny — зімовы перыяд (1 лістапада — 31 сакавіка), на працягу якога высяленне «на вуліцу» забаронена для najmu zwykłego.
Lokal socjalny — сацыяльнае жыллё гміны для асоб, якія не могуць забяспечыць сябе жыллём пасля высялення.
Здароўе.
POZ — Podstawowa Opieka Zdrowotna — асноўная медыцынская дапамога. Lekarz POZ — сямейны ўрач, кропка ўваходу ў сістэму.
Specjalista — урач-спецыяліст. Доступ праз skierowanie POZ альбо самастойна для асобных спецыяльнасцяў.
Skierowanie — накіраванне ад урача POZ да спецыяліста альбо на даследаванне.
E-recepta — электронны рэцэпт.
SOR — Szpitalny Oddział Ratunkowy — экстранная дапамога ў бальніцы.
NFZ-ubezpieczenie — абавязковае медыцынскае страхаванне праз NFZ.
Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne — добраахвотнае страхаванне ў NFZ для асоб без абавязковага.
EKUZ — Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego — польскі эквівалент EHIC.
IPI — Indywidualny Program Integracji — праграма інтэграцыі для ўладальнікаў міжнароднай абароны.
Праца.
Umowa o pracę — працоўны дагавор з поўным наборам правоў работніка.
Umowa zlecenie — грамадзянска-прававы дагавор даручэння (mała umowa).
Umowa o dzieło — грамадзянска-прававы дагавор аб выкананні працы.
B2B / kontrakt menedżerski — дагавор паміж двума прадпрымальнікамі.
Płaca minimalna — мінімальная заработная плата.
Stawka godzinowa minimalna — мінімальная пагадзінная стаўка для umów cywilnoprawnych.
Zezwolenie na pracę — дазвол на працу для замежніка, які выдаецца wojewodą.
Oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy — спрошчаная працэдура працаўладкавання для грамадзян BY/UA/RU/MD/AM/GE.
Jednolite zezwolenie — адзіны дазвол pobyt + praca.
Niebieska Karta UE — EU Blue Card для высокакваліфікаваных работнікаў.
Informacja starosty — даведка PUP аб немагчымасці задаволіць вакансію з мясцовага рынку працы.
Mobbing — псіхалагічны пераслед на працы.
Zasiłek dla bezrobotnych — дапамога па беспрацоўі.
Сям'я і адукацыя.
Małżeństwo — шлюб.
Akt małżeństwa / urodzenia / zgonu — акт аб шлюбе / нараджэнні / смерці.
Zaświadczenie o stanie cywilnym — даведка аб сямейным становішчы.
Rozwód — развод.
Władza rodzicielska — бацькоўская ўлада.
Alimenty — аліменты.
Świadczenie wychowawcze 800+ — дапамога 800 zł у месяц на дзіця.
Becikowe — аднаразовая дапамога пры нараджэнні дзіцяці.
Obowiązek szkolny — абавязковае навучанне ў школе (7–18 гадоў).
Szkoła podstawowa / ponadpodstawowa — пачатковая (8 класаў) / сярэдняя школа.
Liceum / technikum / szkoła branżowa — тыпы школ сярэдняга ўзроўню.
Oddział przygotowawczy — клас адаптацыі для не польскамоўных дзяцей.
Studia I/II/III stopnia — бакалаўр / магістр / доктар.
Certyfikat polski — дзяржаўны сертыфікат польскай мовы як замежнай (B1, B2, C1, C2).
NAWA — Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej — нацыянальнае агенцтва акадэмічнага абмену. Польскі ENIC-NARIC.
EQPR — Europejski Paszport Kwalifikacji dla Uchodźców — еўрапейскі пашпарт кваліфікацый бежанцаў.
Юрыдычныя скарачэнні.
Dz.U. — Dziennik Ustaw (Дзённік законаў).
M.P. — Monitor Polski.
ISAP — Internetowy System Aktów Prawnych.
KPA — Kodeks Postępowania Administracyjnego (Кодэкс адмін-працэдуры).
KC — Kodeks Cywilny.
KK — Kodeks Karny.
KP — Kodeks Pracy.
KPC — Kodeks Postępowania Cywilnego.
KPK — Kodeks Postępowania Karnego.
KRO — Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy.
PPSA — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
UPL — Ustawa o ochronie praw lokatorów (абарона правоў арандатараў).
OUC — Ustawa o cudzoziemcach.
OOC — Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony (міжнародная абарона).
UoOP — Ustawa o obywatelstwie polskim.
RPO / RPD / RPP — Rzecznik Praw Obywatelskich / Dziecka / Pacjenta.
KNF / UODO / UOKiK / PIP / NIK — гл. Рэгулятары.
ETPC — Europejski Trybunał Praw Człowieka (у Страсбургу).
CJEU — Court of Justice of the European Union (Люксембург).
HUDOC — база рашэнняў ETPC.
EKPC / ЕКПЧ — Europejska Konwencja Praw Człowieka (Еўрапейская Канвенцыя Правоў Чалавека).
SIS — Schengen Information System.
Карысныя сайты.
— gov.pl · uchodźcy — дзяржаўны партал для бежанцаў.
— gov.pl · UDSC — Ведамства па справах замежнікаў.
— mos.cudzoziemcy.gov.pl — модуль электроннай падачы заяў.
— cudzoziemcy.e-wojewoda.pl — аб'яднаны партал ваяводстваў па справах замежнікаў.
— isap.sejm.gov.pl — польскія акты права.
— orzeczenia.nsa.gov.pl — рашэнні NSA / WSA.
— eur-lex.europa.eu — права ЕС.
— hudoc.echr.coe.int — рашэнні ETPC.
— help.unhcr.org/poland — падтрымка UNHCR у Польшчы.
Godze не дае юрыдычных кансультацый. Слоўнік — даведнік для арыентацыі, не прымяненне да канкрэтнай справы.