Спецыфіка для беларусаў.

7 верасня 2023 Лукашэнка падпісаў прэзідэнцкі Дэкрэт № 278 «Аб юрыдычна значных дзеяннях». З 6 верасня 2023 беларускія пасольствы і консульствы за мяжой больш не могуць выдаваць або працягваць пашпарты, сведчыць даверанасці і здзяйсняць шэраг іншых дзеянняў. Атрымаць новы пашпарт можна толькі асабіста ў Беларусі.

Гэта стварае замкнёнае кола: беларус у Італіі з пашпартам, які сканчаецца, абавязаны вярнуцца ў Беларусь, дзе яму — асабліва для актывістаў 2020 — пагражае арышт. Без пашпарта — нельга падоўжыць permesso, нельга аформіць сямейныя дакументы, нельга адкрыць банкаўскі рахунак стандартным шляхам.

Разбор і кантэкст: Global Voices Italia · беларусы ў выгнанні ў лімбе, юрыдычны разбор ад міжнароднай фірмы Fragomen · Belarus Decree 278.

Поўныя тэксты беларускіх актаў — на pravo.by (Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал РБ).

29 лістапада 2023 у італьянскім Сенаце ўрад прыняў абавязацельства «асудзіць дэкрэт Лукашэнкі ад 7 верасня 2023, які блакуе выдачу пашпартоў беларускім грамадзянам за мяжой» і «прадаставіць спецыяльныя праязныя дакументы беларускім грамадзянам, якія маюць права на знаходжанне ў Італіі і пазбаўлены беларускіх пашпартоў».

Ініцыятыва была ўнесена дэпутатамі Andrea Casu, Lia Quartapelle, Anna Ascani, Laura Boldrini, Debora Serracchiani (PD) і Benedetto Della Vedova (+Europa). Тэкст і кантэкст — сайт дэп. Casu · interrogazione.

Паралельная ініцыятыва на ўзроўні беларускай дыяспары — кампанія за «пашпарт Nansen 2.0» (па аналогіі з міжваенным пашпартам для бежанцаў Лігі Нацый). Кантэкст — Osservatorio Russia Caucaso · Nansen 2.0.

На практыцы (2026): асобнага «titolo di viaggio» спецыяльна для беларусаў у Італіі пакуль не ўведзена. Даступныя шляхі:

— Калі чалавек прызнаны бежанцам або атрымаў protezione sussidiaria — выдаецца titolo di viaggio per rifugiati (Канвенцыя 1951) або per stranieri (для sussidiaria).

— Калі ёсць падставы апатрыда (працяглая страта сувязі з Беларуссю, адмова ў прызнанні грамадзянства) — тэарэтычна titolo di viaggio per apolidi, але працэдура прызнання апатрыда складаная.

Адрас: Via delle Alpi Apuane 16, 00141 Roma. Тэлефон +39 06 820 8141, эл. пошта [email protected]. Гадзіны — пан/серада/пятніца 9–13. Сайт — italy.mfa.gov.by.

Якія паслугі больш не даступныя пасля Дэкрэта 278: выдача і працяг пашпартоў, сведчанне даверанасцяў, шэраг натарыяльных актаў.

Якія паслугі фармальна застаюцца: рэгістрацыя актаў грамадзянскага стану, легалізацыя дакументаў, выдача certificato di rimpatrio (для вяртання ў Беларусь), візы ў РБ.

Меркаванні бяспекі: для актывістаў і журналістаў любы кантакт з консульствам — гэта перадача персанальных дадзеных беларускім спецслужбам. Многія дыяспарныя супольнасці рэкамендуюць пазбягаць пасольства і афармляць усе натарыяльныя дзеянні і пераклады праз італьянскія структуры (Tribunale, notaio italiano). Паралельную сітуацыю ў Францыі — гл. France · спецыфіка для беларусаў.

Усе афіцыйныя дакументы (пасведчанне аб нараджэнні, шлюбе, дыпломы, судовыя рашэнні, медыцынскія даведкі) для выкарыстання ў Італіі патрабуюць traduzione giurata / asseverata — перакладу, засведчанага прысягай перакладчыка перад канцылярыяй Tribunale або Giudice di Pace.

Перакладчык павінен быць у рэестры CTU / Periti Tribunale адпаведнага рэгіёна (некаторыя трыбуналы патрабуюць, каб перакладчык быў зарэгістраваны менавіта ў іх). На беларускую мову такіх перакладчыкаў няшмат — звычайна іх можна знайсці ў буйных гарадах (Roma, Milano, Bologna, Firenze, Torino).

Працэдура: перакладчык перакладае дакумент, падпісвае прысягу, cancelliere прашывае арыгінал/копію + пераклад + verbale di giuramento + маркі.

Apostille: Беларусь — удзельнік Гаагскай канвенцыі 1961, таму дакумент з РБ павінен мець апастыль (ставіцца ў Беларусі — Міністэрствам замежных спраў або Міністэрствам адукацыі для дыпломаў). Італія і Беларусь абедзве ўдзельніцы Канвенцыі, легалізацыя праз пасольства не патрабуецца. Але: пасля Дэкрэта 278 шэраг дыяспары пазбягае звяртацца ў МЗС РБ — тады варыянт праз прысяжны пераклад старога дакумента з апастылем, раней атрыманым.

Афіцыйная памятка ад прэфектур — Prefettura · traduzioni asseverate (PDF).

Прызнанне акадэмічнай кваліфікацыі ў Італіі ідзе праз CIMEA (Centro Informazioni Mobilità Equivalenze Accademiche) — афіцыйны нацыянальны ENIC-NARIC.

CIMEA выдае Dichiarazione di Valore in Loco (DVL) або Statement of Comparability. DVL раней выдавалася праз пасольства Італіі ў Мінску — пасля пагаршэння адносін з РБ і Дэкрэта 278 многія дыяспаральныя супольнасці выкарыстоўваюць менавіта CIMEA statement, які даступны анлайн.

Дакументы з РБ: дыплом + дадатак (sup. al diploma) з апастылем + traduzione giurata. Падрабязней — у раздзеле Адукацыя.

Пасля санкцый ЕС супраць Беларусі (з 2020, пашыраных у 2022 у сувязі з падтрымкай агрэсіі РФ супраць Украіны) італьянскія банкі масава ўзмацнілі KYC па беларускіх кліентах. Тыповыя сітуацыі: адмова адкрыць рахунак, патрабаванне непрапарцыйнай дакументацыі (крыніца сродкаў за ўсё жыццё), раптоўнае «адказнанне» рахунку.

Пры гэтым адмова па чыстым крытэрыі грамадзянства — незаконная. Права на банкаўскі рахунак абаронена:

— Дырэктывай 2014/92/UE (права на «basic payment account»).

— Італьянскай імплементацыяй — conto di base. Банкі абавязаны адкрываць яго любому, хто легальна пражывае ў Італіі або ў ЕС (уключаючы шукальнікаў прытулку). Падрабязна — Banca d'Italia · il conto di base.

Што рабіць пры адмове:

— Запатрабаваць пісьмовую адмову з матывацыяй. Вусныя адмовы юрыдычна не існуюць.

— Скарга банкаўскаму амбудсмену ABF (Arbitro Bancario Finanziario) пры Banca d'Italia.

— Скарга ў Banca d'Italia за парушэнне норм аб conto di base.

— Скарга ў Garante per la protezione dei dati personali, калі адмова заснавана на грамадзянстве (гэта асаблівая катэгорыя дадзеных, і апрацоўка павінна мець прававое абгрунтаванне).

— У судовым парадку — Tribunale civile, ricorso па арт. 8 ЕКПЧ + дырэктыва 2014/92.

Падрабязна — у раздзеле Банк і рахунак, Рэгулятары.

Санкцыі ЕС супраць Беларусі (Regolamento CE 765/2006 і наступныя пакеты) — гэта таргетыраваныя абмежаванні: спіс фізічных асоб і кампаній, на якіх накладзены замарожванні актываў і забароны на ўезд, плюс сектаральныя абмежаванні (золата, тытунь, нафтапрадукты, экспарт двайнога прызначэння).

Для шараговага беларуса без пасады ў рэжыме і без бізнесу з падсанкцыйнымі арганізацыямі санкцыі прама не дзейнічаюць. Але банкі і фінансавыя пасрэднікі прымяняюць «залішні камплаенс» — гэта і ёсць крыніца большасці бытавых праблем.

Спіс асоб / кампаній з санкцыйнага спісу ЕС, актуальная рэдакцыя — на сайце Савета ЕС (доступ праз браўзер: search «EU sanctions map Belarus»). Італьянская імплементацыя — каардынуецца праз Farnesina, аператыўныя пытанні для імпарцёраў — Unità di Crisi, [email protected].

Cassazione ў Італіі не робіць асобных «country guidance» па тыпу брытанскага UTAC, але рэгулярна публікуе тэматычныя зборнікі па asilo. Карысна: ASGI · rassegna sentenze Cassazione + афіцыйныя Rassegne tematiche Cassazione (PDF).

Агульныя прынцыпы, на якія абапіраецца практыка і якія асабліва рэлевантныя для беларускіх кейсаў:

— Абавязак суда заслухаць заяўніка, калі ён таго просіць (Cass. Sez. Unite 2019), нават пасля рэформы DL 13/2017.

— Dovere d'informazione officiosa — суд абавязаны сам збіраць інфармацыю аб краіне паходжання, не абмяжоўваючыся пададзеным дасье (COI — Country of Origin Information).

— Credibilità — ацэнка па сукупнасці, асобныя супярэчнасці не пазбаўляюць даверу ў цэлым.

Гэты корпус рашэнняў актыўна цытуецца ASGI і адвакатамі на ricorso. Знайсці свежыя рашэнні па канкрэтнай краіне можна па пошукавіку Cassazione (Italgiure) або ItalgiureWeb з фільтрам «materia: protezione internazionale».

Сцэнарый: вы жывяце ў Італіі легальна (permesso сапраўдны), але пашпарт сканчаецца ў бліжэйшыя 6–12 месяцаў. Дэкрэт 278 не дазваляе працягнуць яго ў Рыме. Што можна рабіць:

1. Падаць на прытулак — калі ёсць хоць нейкія падставы (актыўнасць 2020, журналістыка, сувязі з прызнанымі «экстрэмісцкімі» структурамі, пагрозы). Гэта запускае procedura, выдаецца permesso per richiesta asilo, і Дэкрэт 278 трактуецца як рэальная перашкода да вяртання.

2. Прасіць protezione speciale ў рамках абнаўлення існуючага permesso. Хоць пасля Cutro шлях звужаны, аргументацыя на аснове арт. 19 TUI (забарона высылкі ў краіну катаванняў) застаецца.

3. Запрасіць прызнанне апатрыда (apolidia) — доўгая працэдура праз MinInterno або Tribunale, але пры станоўчым рашэнні — выдаецца titolo di viaggio per apolidi на 5 гадоў.

4. Працягваць падаўжаць permesso са старым пашпартам — калі Questura адмаўляецца прыняць дасье «без дзеючага пашпарта», ASGI і частка прэфектур прызнаюць, што дэкрэт 278 — аб'ектыўная перашкода, і прымаюць istanze. Гэта пытанне лакальнай практыкі.

5. Падача праз працу/вучобу/сям'ю — часам магчымая, калі ёсць запас па permesso «існуючым» і ўдаецца перааформіць пад іншую падставу.

Кожны са шляхоў лепш абмяркоўваць з юрыстам з ASGI або дыяспарнай сеткі (гл. Арганізацыі).

Аб'яднаны кабінет Святланы Ціханоўскай з 2023 вядзе кампанію за «пашпарт новай Беларусі» (New Belarus Passport) — альтэрнатыўны праязны дакумент, які мог бы выдавацца дэмакратычнымі еўрапейскімі інстытутамі беларусам у выгнанні. Італія ў Сенацкім абавязацельстве 2023 падтрымала канцэптуальна, але канкрэтныя крокі да выпуску такога дакумента пакуль не зроблены.

Ідэя канцэптуальна абапіраецца на Нансенаўскі пашпарт Лігі Нацый (1922) для рускіх і армянскіх бежанцаў. Дэталі і кампанію вядзе Аб'яднаны пераходны кабінет — пошук па «New Belarus Passport» + Tsikhanouskaya office.

Godze адсочвае развіццё тэмы. Раздзел будзе абнаўляцца па меры з'яўлення канкрэтных рашэнняў (Сенат Італіі, Парламент ЕС).

← Усе тэмы па Італіі