Слоўнік.

Titre de séjour — карта/дакумент, які дазваляе працяглае знаходжанне ў Францыі (гл. Карты ВНЖ).

Visa — уязная віза. VLS-TS (Visa de long séjour valant titre de séjour) — long-stay віза, валідуецца ў першыя 3 месяцы і працуе як тытр.

Récépissé — папяровы сертыфікат, які пацвярджае што заява на тытр пададзена і разглядаецца; часова дае права знаходжання.

Attestation de prolongation d'instruction (API) — электронны эквівалент récépissé, выдаецца праз ANEF.

Carte pluriannuelle — карта на 2–4 гады, выдаецца пасля першага года першаснага тытра.

Carte de résident — карта на 10 гадоў, даступная звычайна пасля 5 гадоў рэгулярнага пражывання; для réfugiés — адразу пасля статусу.

OQTF (Obligation de quitter le territoire français) — абавязацельства пакінуць Францыю. Можа быць з délai (30 дзён) або sans délai (48 гадзін на recours).

IRTF (Interdiction de retour sur le territoire français) — забарона вяртання пасля OQTF.

AES (Admission exceptionnelle au séjour) — выключная рэгулярызацыя па абставінах (працяглае знаходжанне, дзеці, інтэграцыя).

Titre de voyage — праязны дакумент для тых, у каго няма дзеючага нацпашпарта: réfugié (Convention de Genève), apatride, protection subsidiaire.

Attestation de comparabilité — дакумент ENIC-NARIC, які супастаўляе замежны дыплом з французскай наменклатурай.

Carte nationale d'identité (CNI / CNIe) — пасведчанне асобы (толькі для грамадзян Францыі).

Passeport biométrique — біяметрычны пашпарт.

Permis de conduire — вадзіцельскія правы. Прызнанне замежных правоў — па двухбаковых пагадненнях або на працягу 1 года.

Permis de conduire international — міжнародныя правы, дапаўненне да нацыянальных.

FranceConnect / FranceConnect+ — лічбавая ідэнтычнасць для дзяржаўных сэрвісаў (праз La Poste, Ameli, Impôts, MSA і інш.).

NIR / Numéro de sécurité sociale — 15-значны нумар сацыяльнага страхавання.

Carte vitale — карта з чыпам для аўтаматычнага кампенсавання медрасходаў.

Préfecture — прадстаўніцтва дзяржавы ў départements; выдае тытры, OQTF, ажыццяўляе нагляд.

Sous-préfecture — падраздзяленне прэфектуры на ўзроўні arrondissement.

Mairie — гарадская ратуша; займаецца état civil (пасведчанні аб нараджэнні, шлюбе), школьным запісам, justificatif de domicile.

ANEF (Administration numérique pour les étrangers en France) — анлайн-партал для падачы на тытры séjour.

OFII (Office français de l'immigration et de l'intégration) — валідацыя VLS-TS, медагляды, кантракт CIR, regroupement familial, ADA.

OFPRA (Office français de protection des réfugiés et apatrides) — разгляд заяў на прытулак у першай інстанцыі.

CNDA (Cour nationale du droit d'asile) — апеляцыя на рашэнні OFPRA.

Conseil d'État (CE) — вышэйшая інстанцыя адміністрацыйнай юрысдыкцыі; касацыя пасля TA/CAA/CNDA.

Tribunal administratif (TA) — першая інстанцыя па спрэчках з адміністрацыяй.

Cour administrative d'appel (CAA) — апеляцыя пасля TA.

Tribunal judiciaire (TJ) — грамадзянскі / крымінальны суд (былыя TGI + TI, аб'яднаныя з 2020).

Cour d'appel (CA) — апеляцыя пасля TJ.

Cour de cassation — вышэйшая інстанцыя па грамадзянскіх і крымінальных справах.

Conseil constitutionnel — канстытуцыйны суд. QPC (question prioritaire de constitutionnalité).

CPAM (Caisse primaire d'assurance maladie) — касы медстрахавання, выдаюць carte vitale.

CAF (Caisse d'allocations familiales) — дапамогі (APL, RSA, allocations familiales).

URSSAF — сацыяльныя ўзносы (уключаючы auto-entrepreneur).

SIE (Service des impôts des particuliers) — падатковае ўпраўленне для фізасоб.

DGFiP (Direction générale des finances publiques) — галоўнае ўпраўленне фінансаў, бацькоўскі орган для SIE.

France Travail (былы Pôle emploi) — служба занятасці.

DREETS (Direction régionale de l'économie, de l'emploi, du travail et des solidarités) — рэгіянальнае ўпраўленне, выдае autorisation de travail.

Inspection du travail — працоўная інспекцыя (частка DREETS).

Procureur de la République — пракурор Рэспублікі. Прымае крымінальныя скаргі.

Service central d'état civil (SCEC) — цэнтральная служба état civil у Нанце. Транскрыпцыя замежных актаў.

Défenseur des droits — незалежны канстытуцыйны амбудсмен. Прымае скаргі на адміністрацыю, дыскрымінацыю, парушэнні правоў дзяцей.

CNIL (Commission nationale de l'informatique et des libertés) — нагляд за персанальнымі дадзенымі і GDPR.

ACPR (Autorité de contrôle prudentiel et de résolution) — нагляд за банкамі і страхавымі (пры Banque de France).

AMF (Autorité des marchés financiers) — рынак інвестыцый, аналаг італьянскай Consob.

ARCEP (Autorité de régulation des communications électroniques, des postes et de la distribution de la presse) — тэлекам, пошта, аналаг італьянскай AGCOM.

CRE (Commission de régulation de l'énergie) — энергетыка.

Médiateur national de l'énergie — спрэчкі з пастаўшчыкамі электрычнасці і газу.

DGCCRF (Direction générale de la concurrence, de la consommation et de la répression des fraudes) — абарона спажыўцоў.

SignalConso — платформа DGCCRF для скаргаў спажыўцоў.

CADA (Commission d'accès aux documents administratifs) — камісія па доступе да адміністрацыйных дакументаў.

Banque de France (BdF) — цэнтральны банк, забяспечвае droit au compte.

CGLPL (Contrôleur général des lieux de privation de liberté) — кантралёр месцаў утрымання пад вартай (уключаючы CRA і зоны чакання).

HALDE / Défenseur — антыдыскрымінацыя (HALDE з 2011 інтэграваны ў Défenseur des droits).

HCDH-эквіваленту ў нацыянальнай сістэме няма: Défenseur des droits + незалежныя камісіі пакрываюць частку функцый.

Recours gracieux — пісьмовы зварот да таго ж органа, які прыняў рашэнне, з просьбай перагледзець.

Recours hiérarchique — зварот да вышэйстаячага органа (міністра, прэфекта рэгіёна).

Recours contentieux — судовае абскарджанне ў Tribunal administratif.

RAR / Recommandé avec accusé de réception — заказны ліст з апавяшчэннем аб уручэнні; абавязковы фармат для сур'ёзных зваротаў.

RAPO (Recours administratif préalable obligatoire) — абавязковае дасудовае абскарджанне ў некаторых сферах.

Référé — тэрміновыя судовыя працэдуры:

— Référé-suspension: прыпыненне рашэння адміністрацыі.

— Référé-liberté: абарона асноўных свабод (48 гадзін суд).

— Référé-mesures-utiles: абавязаць адміністрацыю дзейнічаць.

Réexamen — паўторны разгляд заявы на прытулак пасля новага элемента.

Réclamation — фармальная скарга аператару (банк, страхавая, тэлекам, падатковая) — абавязковы дасудовы этап.

Médiation — дасудовая медыяцыя. Médiateur AMF (інвестыцыі), Médiateur de l'ACPR (банкі/страхаванне), Médiateur des télécoms, Médiateur national de l'énergie.

Conciliateur fiscal — медыятар па падатковых спрэчках.

Recours indemnitaire — іск аб кампенсацыі ўрону ад адміністрацыі.

Aide juridictionnelle (AJ) — дзяржаўная аплата адваката. Ліміт RFR на 2025-26: да €12 271 (AJ totale) / €18 404 (AJ partielle) для адзінокага.

Télérecours / Télérecours citoyens — партал для электроннай падачы ў адміністрацыйныя суды.

Régularisation — пераход з нерэгулярнага статусу ў рэгулярны.

Naturalisation — атрыманне французскага грамадзянства; падача праз NATALI.

QPC (Question prioritaire de constitutionnalité) — прыярытэтнае пытанне канстытуцыйнасці, якое ўзнімаецца бакамі ў судзе.

Cassation — касацыйны recours (апошняя інстанцыя).

Numéro fiscal / NIF / SPI — 13-значны падатковы ідэнтыфікатар (гл. Падаткі).

Avis d'imposition — падатковае паведамленне; часта запытваецца адміністрацыямі як доказ даходу.

Déclaration des revenus — гадавая дэкларацыя.

RFR (Revenu fiscal de référence) — падатковы «апорны даход», ад якога залежаць правы на дапамогі.

IR (Impôt sur le revenu) — падаходны падатак. Прагрэсіўная шкала.

IS (Impôt sur les sociétés) — падатак на прыбытак кампаній.

TVA (Taxe sur la valeur ajoutée) — ПДВ. Стандартная стаўка 20%, зніжаныя 10% / 5,5% / 2,1%.

CSG / CRDS (Contribution sociale généralisée / Contribution au remboursement de la dette sociale) — сацыяльныя ўзносы на даходы.

Prélèvement à la source (PAS) — утрыманне падатку ля крыніцы.

IFI (Impôt sur la fortune immobilière) — падатак на нерухомую маёмасць коштам >€1,3 млн (укл. замежную для рэзідэнтаў).

Cerfa — стандартызаваныя адміністрацыйныя фармуляры (Cerfa 11573 — AME, Cerfa 3916 — замежны рахунак, і г.д.).

Cerfa 3916 / 3916-bis — дэкларацыя замежных рахункаў і кантрактаў капіталізацыі.

BOFiP (Bulletin officiel des finances publiques) — афіцыйныя каментарыі падатковага адміністравання на bofip.impots.gouv.fr.

Conventions de double imposition — двухбаковыя падатковыя пагадненні. FR–BY (1985, часткова прыпынена 2024–2026); FR–RU (1996, прыпынена 2023–2024); FR–UA (1997, у поўнай сіле).

RIB (Relevé d'identité bancaire) — рэквізіты рахунку для пералічэнняў.

IBAN — міжнародны нумар рахунку.

SEPA — адзіная зона плацяжоў у еўра (ЕС/ЕЭЗ).

Droit au compte — канстытуцыйнае права на базавы банкаўскі рахунак праз Banque de France пры адмове банкаў (гл. Банк і рахунак).

Services bancaires de base (SBB) — пакет базавых паслуг пры droit au compte.

FGDR (Fonds de garantie des dépôts et de résolution) — абарона ўкладаў да €100 000 на ўкладчыка на банк.

Vigilance renforcée — узмоцненая антыадмывачная праверка для кліентаў з краін павышанай рызыкі.

LCB-FT (Lutte contre le blanchiment de capitaux et le financement du terrorisme) — антыадмывачнае заканадаўства.

Justificatif de domicile — доказ адраса (рахунак за камуналку, дагавор арэнды, attestation d'hébergement).

Justificatif de ressources — доказ даходу (зарплатныя ведамасці, avis d'imposition).

Carte vitale — карта з чыпам для аўтаматычнага кампенсавання медрасходаў.

PUMa (Protection universelle maladie) — базавае медстрахаванне для ўсіх рэзідэнтаў.

AME (Aide médicale de l'État) — медпакрыццё для людзей у нерэгулярнай сітуацыі. Рэформа Loi Darmanin (2024) скараціла некаторыя правы.

CSS (Complémentaire santé solidaire) — бясплатная/ільготная дадатковая страхоўка.

Mutuelle — прыватная дадатковая страхоўка.

Médecin traitant — урач, якога вы выбіраеце і дэкларуеце.

Parcours de soins coordonnés — каардынаваны маршрут лячэння праз médecin traitant.

Ordonnance — медыцынскі рэцэпт.

ALD (Affection de longue durée) — хранічнае захворванне, пакрываецца 100%.

PASS (Permanence d'accès aux soins de santé) — бясплатныя медкансультацыі ў бальніцах для людзей без пакрыцця.

Mon soutien psy / Mon psy — дзяржаўная праграма сеансаў з псіхолагам, якія часткова аплачваюцца.

CMP (Centre médico-psychologique) — дзяржаўны цэнтр псіхалагічнай дапамогі.

SAMU / 15 — хуткая дапамога.

112 — адзіны еўрапейскі нумар тэрміновай дапамогі.

Comede — Comité pour la santé des exilés, профільная меддапамога бежанцам.

Centre Primo Levi — дапамога ахвярам катаванняў.

Médecins du Monde — гуманітарная медыцына (амбулаторыі для ўразлівых).

100% santé — рэформа пакрыцця акуляраў, слыхавога апарата, стаматалогіі (2019–2021).

Ameli — асабісты кабінет CPAM (ameli.fr).

Bail — дагавор арэнды.

Loi du 6 juillet 1989 — асноўны закон аб арэндзе жылога памяшкання.

Loi ALUR (2014) — рэформа жыллёвага права, абмежаванне дэпазіту, type-bail.

État des lieux — акт прыёму-здачы жылля пры заездзе і выездзе.

Dépôt de garantie — залог (максімум 1 месяц арэнды без charges для жылля vide; 2 — meublé).

Garant / Caution — паручыцель па арэндзе.

Visale — дзяржаўны гарант ад Action Logement.

APL / ALF / ALS — дапамогі CAF на арэнду або іпатэку.

DALO (Droit au logement opposable) — права на жыллё, апошні recours пры шматгадовым чаканні сацыяльнага жылля.

DAHO (Droit à l'hébergement opposable) — права на размяшчэнне (для людзей без жылля).

HLM (Habitation à loyer modéré) — сацыяльнае жыллё.

115 / SIAO — адзіны нумар і служба экстраннага размяшчэння.

Trêve hivernale — зімовы мараторый на высяленні (1 лістапада – 31 сакавіка).

Commandement de quitter les lieux — загад пакінуць жыллё (этап высялення).

Concours de la force publique — задзейнічанне паліцыі для высялення (пасля рашэння суда).

ANIL / ADIL (Agences nationale / départementales d'information sur le logement) — бясплатныя кансультацыі па жыллёвым праве.

CLCV / CGL / CSF / CNL — прафсаюзы арандатараў і спажыўцоў.

Taxe foncière — падатак уласніка жылля.

Taxe d'habitation — падатак на рэзідэнцыю (з 2023 — толькі на résidence secondaire).

CDI (Contrat à durée indéterminée) — бестэрміновы працоўны дагавор.

CDD (Contrat à durée déterminée) — тэрміновы дагавор.

Période d'essai — выпрабавальны тэрмін (ад 2 да 8 месяцаў у залежнасці ад катэгорыі).

SMIC (Salaire minimum interprofessionnel de croissance) — мінімальная зарплата.

Convention collective nationale (CCN) — галіновы калектыўны дагавор. Аналаг італьянскага CCNL.

IDCC (Identifiant des conventions collectives) — код галіновай канвенцыі (напрыклад, 1486 — bureaux d'études).

Autorisation de travail — дазвол на працу, які запытваецца працадаўцам для замежнікаў (праз DREETS).

Métiers en tension — спіс «дэфіцытных» прафесій са спрошчанай працэдурай autorisation de travail.

Auto-entrepreneur / Micro-entrepreneur — спрошчаная форма індывідуальнага прадпрымальніцтва.

URSSAF — сацыяльныя ўзносы.

Certificat de travail — даведка з працы.

Attestation France Travail — даведка аб статусе demandeur d'emploi.

ARE (Allocation d'aide au retour à l'emploi) — дапамога па беспрацоўі.

RSA (Revenu de solidarité active) — мінімальны сацыяльны даход.

Prud'hommes (Conseil de prud'hommes) — працоўны суд.

Bulletin de salaire / Fiche de paie — разліковы лісток.

Préavis — тэрмін папярэджання пры звальненні (стандартна 1–3 месяцы).

Indemnité de licenciement — кампенсацыя пры звальненні (ад 1/4 да 1/3 месяца акладу за год).

Indemnité de précarité — кампенсацыя ў канцы CDD (10% ад gross).

Rupture conventionnelle — скасаванне па пагадненні (дае права на ARE).

CGT / CFDT / FO / CFTC / CFE-CGC — асноўныя французскія прафсаюзы.

État civil — грамадзянскі стан (нараджэнне, шлюб, развод, смерць).

Livret de famille — сямейная кніжка з запісамі аб членах сям'і.

Mariage civil — грамадзянскі шлюб у mairie.

Mariage pour tous — роўны шлюб для аднаполых пар (Loi 2013-404).

PACS (Pacte civil de solidarité) — грамадзянскае партнёрства.

Concubinage — фактычнае сужыццё без фармалізацыі.

Transcription — унясенне замежнага акта état civil (шлюб, нараджэнне) у французскі рэестр праз консульства Францыі або SCEC у Нанце.

Certificat de coutume — дакумент з пасольства аб дзеючым праве краіны паходжання (патрэбен для шлюбу з замежнікам).

Certificat de célibat / capacité matrimoniale — даведка аб адсутнасці перашкод для шлюбу.

Regroupement familial — уз'яднанне сям'і праз OFII (для тытраў ≥18 мес.).

Réunification familiale — спрошчаная працэдура для членаў сям'і réfugié або protection subsidiaire.

Divorce — развод. Віды: par consentement mutuel / pour faute / pour acceptation / pour altération du lien.

Pension alimentaire — аліменты на дзіця або сужэнца.

Autorité parentale — бацькоўская ўлада (як правіла, сумесная).

Allocations familiales — сямейныя дапамогі ад CAF (з 2-га дзіцяці).

PAJE (Prestation d'accueil du jeune enfant) — дапамогі для маленькіх дзяцей.

Complément familial — дапаўненне для сем'яў з 3+ дзецьмі.

3919 — нумар нацыянальнай гарачай лініі для ахвяр гвалту.

Défenseur des enfants — абаронца правоў дзяцей пры Défenseur des droits.

École maternelle (3–6), école élémentaire (6–11), collège (11–15), lycée (15–18).

Brevet (DNB) — экзамен у канцы collège.

Baccalauréat (Bac) — выпускны экзамен lycée, права на ўніверсітэт.

UPE2A (Unité pédagogique pour élèves allophones arrivants) — прыёмныя класы для не-франкамоўных дзяцей.

CASNAV (Centre académique pour la scolarisation des enfants allophones nouvellement arrivés) — акадэмічны цэнтр для запісу дзяцей-мігрантаў у школу.

Parcoursup — платформа паступлення ў вышэйшую школу (для рэзідэнтаў).

Études en France — платформа для не-рэзідэнтаў, якія паступаюць праз Campus France.

Campus France — аператар студэнцкай мабільнасці (праз консульствы).

CROUS (Centre régional des œuvres universitaires et scolaires) — студэнцкае жыллё, сталовая, стыпендыі.

Bourse sur critères sociaux — дзяржаўная студэнцкая стыпендыя па сацыяльных крытэрыях.

Licence / Master / Doctorat — структура вышэйшай адукацыі (3+2+3 гады).

BTS / DUT / BUT — кароткія прафесійныя дыпломы вышэйшай школы.

Grandes écoles — элітныя вышэйшыя школы (праз concours).

ENIC-NARIC France — цэнтр прызнання замежных дыпломаў (France Éducation International).

Attestation de comparabilité — заключэнне ENIC-NARIC аб супастаўнасці дыплома.

EQPR (European Qualifications Passport for Refugees) — пашпарт кваліфікацый для бежанцаў.

DELF / DALF / TCF / DCL — экзамены французскай. DELF/DALF — паэтапныя дыпломы Education nationale; TCF — Test de connaissance du français; DCL — для прафесійнага кантэксту.

CIR (Contrat d'intégration républicaine) — кантракт з OFII, уключаючы курсы французскай для новапрыбылых.

OFII formation linguistique — бясплатныя курсы французскай праз OFII (ад A1 да B1).

GRETA — дзяржаўная сетка фарміравання дарослых.

Cours municipaux d'adultes (CMA) — бясплатныя/ільготныя курсы пры mairies.

CPF (Compte personnel de formation) — асабісты рахунак фарміравання дарослых.

Ordre professionnel — палата рэгулюемай прафесіі (Ordre des médecins, Ordre des avocats і г.д.).

Mesures de compensation — кампенсуючыя меры пры прызнанні рэгулюемай прафесіі (épreuve d'aptitude / stage d'adaptation).

Traducteur assermenté / Traducteur expert près une cour d'appel — прысяжны перакладчык, унесены ў рэестр Cour d'appel.

Traduction certifiée / assermentée — прысяжны пераклад з пячаткай перакладчыка.

Apostille — апастыль па Гаагскай канвенцыі 1961. Для FR — ставіцца Procureur général пры Cour d'appel.

Légalisation — консульская легалізацыя для краін па-за Гаагскай канвенцыяй.

Sauf-conduit / Laissez-passer — экстранны праязны дакумент пры страце дакументаў за мяжой.

Attestation sur l'honneur — заява пад сумленнае слова (для адміністрацыйных працэдур).

Acte de naissance / mariage / décès — пасведчанне аб нараджэнні / шлюбе / смерці з état civil.

Casier judiciaire / Bulletin n°3 — даведка аб адсутнасці судзімасці (Service du Casier judiciaire national à Nantes).

Acte authentique / Acte sous seing privé — натарыяльны / прыватны акт.

Légifrance — афіцыйны публікатар законаў і кодэксаў.

JORF / JO — Journal officiel de la République française.

BOFiP — Bulletin officiel des finances publiques (каментарыі падатковага адміністравання).

CESEDA — Code de l'entrée et du séjour des étrangers et du droit d'asile.

CGI — Code général des impôts.

CRPA — Code des relations entre le public et l'administration.

CJA — Code de justice administrative.

Code du travail — працоўны кодэкс.

Code civil — грамадзянскі кодэкс.

ArianeWeb — база рашэнняў Conseil d'État.

Judilibre — база рашэнняў Cour de cassation.

Télérecours citoyens — партал электроннай падачы ў TA і CAA.

Juricaf — франкамоўная база судовых рашэнняў.

HUDOC — база рашэнняў Cour européenne des droits de l'homme.

CEDH / ECHR — Convention européenne des droits de l'homme або Cour européenne des droits de l'homme.

EUR-Lex — афіцыйны партал права ЕС.

CJUE / Curia — Cour de justice de l'Union européenne.

CE — Conseil d'État.

CC — Conseil constitutionnel (або Cour de cassation у кантэксце).

UE / EU — Union européenne.

EEE / EEA — Espace économique européen (Нарвегія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн + краіны ЕС).

DROM — Départements et régions d'outre-mer (Гвадэлупа, Марцініка, Гаяна, Рэюньён, Маёта).

Гэты слоўнік не прэтэндуе на вычарпальны даведнік. Пры сумненнях у значэнні тэрміна з афіцыйнага ліста — service-public.gouv.fr, légifrance, або ADIL/Cimade/GISTI. ← Усе тэмы па Францыі