Адукацыя.

Школьнае заканадаўства — кампетэнцыя зямель. Schulpflicht (абавязковае навучанне) пачынаецца звычайна з 6 гадоў; працягласць агульнага навучання — 9 або 10 гадоў + Berufsschulpflicht да 18 гадоў. Любое дзіця-рэзідэнт (уключаючы заяўнікаў на прытулак і ўладальнікаў Duldung) падпадае пад Schulpflicht.

Віды школ (структура залежыць ад зямлі): Grundschule (1–4 або 1–6), затым Hauptschule, Realschule, Gesamtschule, Gymnasium. Пасля 10 класа — пераход да Oberstufe Gymnasium альбо Berufsschule. Завяршальны экзамен Gymnasium — Abitur (Hochschulzugangsberechtigung).

Willkommensklassen / Vorbereitungsklassen — адаптацыйныя класы для не-нямецкамоўных дзяцей. Тэрмін звычайна 1–2 гады, затым пераход у звычайныя класы.

Запіс — Schulamt горада або непасрэдна школа.

Паступленне ў Hochschule (універсітэт або Fachhochschule) патрабуе Hochschulzugangsberechtigung (HZB): нямецкі Abitur, Fachhochschulreife або прызнаны эквівалент замежнага атэстата.

anabin — адкрытая база anabin.kmk.org пры Kultusministerkonferenz (KMK) — для самаправеркі эквівалентнасці замежнага атэстата нямецкаму. Змяшчае інфармацыю па краінах і ўстановах. Для большасці беларускіх атэстатаў сярэдняй школы — статус «hochschulzugangsberechtigend» толькі пры пэўных умовах (год навучання ў БДУ або іншае), без чаго патрабуецца Studienkolleg.

Studienkolleg — падрыхтоўчы год пры нямецкіх ВНУ для замежнікаў з неэквівалентным атэстатам. Завяршаецца экзаменам Feststellungsprüfung. Пасля — паступленне на праграмы Hochschule.

uni-assist e.V. — сэрвіс апрацоўкі і папярэдняй праверкі дакументаў для большасці дзяржаўных нямецкіх ВНУ. Сайт — uni-assist.de. Платны (фіксаваная плата за першую ВНУ + дадатковая за кожную наступную).

Не ўсе ВНУ ўдзельнічаюць у uni-assist (частка прымае заявы наўпрост); правяраецца на сайце ВНУ.

Дакументы, якія падаюцца — звычайна атэстат з перакладам, дыпломы па адпаведных праграмах, сертыфікат нямецкай (або англійскай для англамоўных праграм), фота, матывацыйны ліст, рэкамендацыі, партфоліа — у залежнасці ад праграмы.

ZAB пры Kultusministerkonferenz — цэнтральная інстанцыя ацэнкі замежных акадэмічных кваліфікацый (нямецкае аддзяленне ENIC-NARIC). Сайт KMK — kmk.org.

Zeugnisbewertung — індывідуальнае заключэнне ZAB аб прызнанні канкрэтнага замежнага дыплома. Выкарыстоўваецца для працаўладкавання, пры падачы на ВНЖ па працы, для асобных катэгорый сацыяльных выплат. Платная працэдура.

Для рэгулюемых прафесій (медыцына, юрыспрудэнцыя, інжынерыя) Zeugnisbewertung ZAB — звычайна не фінальнае рашэнне; фінальнае — у адпаведнай зямельнай палаты або ведамства (гл. ніжэй).

Berufsqualifikationsfeststellungsgesetz (BQFG) — агульны закон аб прызнанні замежных прафесійных кваліфікацый. Рэалізуецца праз спецыялізаваныя зямельныя ведамствы.

Інфармацыйны партал — anerkennung-in-deutschland.de ад BIBB (Bundesinstitut für Berufsbildung). Пошук па прафесіі і краіне; кантакты кампетэнтных органаў.

Рэгулюемыя прафесіі:

— Медыцына: Approbation праз зямельнае Ministerium für Gesundheit. Патрабуе Kenntnisprüfung альбо поўнага эквіваленту дыплома і моўнай сертыфікацыі (звычайна C1 + Fachsprachenprüfung).

— Юрыспрудэнцыя: для практыкі Rechtsanwalt — Erstes і Zweites Staatsexamen праз Justizprüfungsamt зямлі. Замежныя юрысты з краін ЕС/EWR — асобны рэжым Eignungsprüfung.

— Інжынеры: запіс у Ingenieurkammer зямлі. Рэгуляванне абароненых назваў — зямельнае.

— Архітэктары: Architektenkammer зямлі.

— Настаўнікі: зямельныя Ministerien für Bildung.

— Сацыяльныя работнікі: профільныя палаты або міністэрствы зямель.

EQPR — European Qualifications Passport for Refugees, ініцыятыва Савета Еўропы для асоб з міжнароднай абаронай без поўнага камплекта дакументаў. Германія ўдзельнічае. Ацэнка — структураванае субяседаванне з экспертам + аналіз наяўных дакументаў; вынік — Passport-дакумент, які не замяняе ZAB-Zeugnisbewertung, але можа быць карысны ў працаўладкаванні і пры падачы на далейшае прызнанне. Падрабязней — на сайце Савета Еўропы і ў публікацыях Pro Asyl.

Goethe-Zertifikat (Goethe-Institut) — узроўні A1–C2. Goethe-Institut прысутнічае ў большасці буйных гарадоў і за мяжой.

telc Deutsch (telc gGmbH) — узроўні A1–C2, уключаючы прафесійныя спецыялізацыі.

DTZ — Deutsch-Test für Zuwanderer — выніковы тэст Integrationskurs BAMF (A2/B1).

ÖSD Zertifikat — österreichisches Sprachdiplom.

TestDaF і DSH (Deutsche Sprachprüfung für den Hochschulzugang) — для паступлення ў Hochschule.

Узроўні для асноўных мэт: A1 — для ўз'яднання сям'і ў большасці выпадкаў; B1 — для Niederlassungserlaubnis і базавай Einbürgerung; C1 — для паскоранай Einbürgerung па асаблівых заслугах і для паступлення ў Hochschule (DSH або TestDaF).

Integrationskurs (BAMF) — 600 гадзін мовы + 100 гадзін арыентацыйнага курса. Для ўладальнікаў міжнароднай абароны — бясплатна; для іншых катэгорый — 2,29 EUR за вучэбную гадзіну з магчымасцю вызвалення па даходу. Рэгістрацыя — праз BAMF і сетку акрэдытаваных правайдараў (VHS, прыватныя школы).

Berufssprachkurs (BAMF) — спецыялізаваны прафесійны курс узроўняў A2/B1/B2/C1/C2. Бясплатна для большасці катэгорый.

Зямельныя курсы. У частцы зямель дзейнічаюць дадатковыя бясплатныя праграмы для асобных катэгорый замежнікаў — на сайтах зямельных міністэрстваў інтэграцыі.

Курсы НДА. Caritas, Diakonie, AWO, DRK, VHS — рэгулярна праводзяць заняткі і групы.

DAAD (Deutscher Akademischer Austauschdienst) — галоўная ўстанова нямецкай акадэмічнай мабільнасці. Каталог стыпендый — на daad.de. Праграмы для замежных студэнтаў, аспірантаў, даследчыкаў.

Deutschlandstipendium — стыпендыя 300 EUR/месяц праз ВНУ. Умова — выдатная паспяховасць.

Фонды палітычных партый і цэркваў: Hans-Böckler-Stiftung (DGB), Konrad-Adenauer-Stiftung (CDU), Friedrich-Ebert-Stiftung (SPD), Heinrich-Böll-Stiftung (Грунэ), Rosa-Luxemburg-Stiftung (Linke), Friedrich-Naumann-Stiftung (FDP), Hanns-Seidel-Stiftung (CSU), Avicenna-Studienwerk, Cusanuswerk, Studienstiftung des deutschen Volkes. Падача — з пераканаўчай матывацыяй і грамадскай актыўнасцю.

Спецыяльныя праграмы для беларускіх студэнтаў — правяраць актуальны статус 2026 на сайтах DAAD, EU programs і Bundesregierung.

Большасць зямель не спаганяе Studiengebühren за Bachelor і Master у дзяржаўных ВНУ. Выключэнне — Baden-Württemberg: 1 500 EUR/семестр для не-ЕС-грамадзян з 2017 г. (з шэрагам выключэнняў). На 2025–2026 гг. шэраг іншых зямель абмяркоўвае ўвядзенне Gebühren для не-ЕС-студэнтаў; правяраць актуальна.

Semesterbeitrag — адміністрацыйны ўзнос (уключае Semesterticket, Studierendenwerk, AStA-ўзнос). Залежыць ад ВНУ, звычайна 250–400 EUR/семестр.

Прыватныя ВНУ — уласныя тарыфы, звычайна вышэйшыя.

Беларускія ВНУ (БДУ, БНТУ, БДМУ, БДУІР і інш.) унесены ў anabin з ацэнкай статусу. Для большасці дыпломаў дзяржаўнага ўзору — статус H+ (поўнае прызнанне); для асобных праграм або старых дыпломаў — H+/-. Фінальная ацэнка — індывідуальная праз ZAB або прыёмную камісію ВНУ.

Медыцынскія дыпломы — абавязкова праз зямельнае Approbationsverfahren з Kenntnisprüfung альбо Eignungsprüfung; моўныя патрабаванні — Fachsprachenprüfung на ўзроўні C1+ медыцынскай нямецкай. Доступ да часовай дзейнасці ў якасці Assistent — праз Berufserlaubnis зямельнага ведамства.

Godze не прадастаўляе адукацыйных або іміграцыйных кансультацый. Гэтая старонка — карта правіл адукацыі са спасылкамі на нямецкія прававыя акты і парталы, не індывідуальнае прымяненне да справы.