Рашэнні Еўрасаюза, асобных дзяржаў і органаў ААН, якія мяняюць прававое становішча беларусаў за мяжой. Кожны запіс — падзея, што адбылася, з датай і спасылкай на першакрыніцу.
Савет ЕС прыняў новы пакет мер у дачыненні да Расіі і паралельныя змены рэжыму па Беларусі, працягнуўшы выраўноўванне двух рэжымаў па экспартных, імпартных і сэрвісных абмежаваннях. Дзейны пералік мер і дат публікуецца Саветам.
Пастанова міністра ўнутраных спраў і адміністрацыі замяніла ў базавым акце дату «30 чэрвеня 2026 года» на «31 снежня 2026 года». Тэрмін падаўжаўся і раней — прыкладна раз на паўгода пачынаючы з 2023 года. Вызваленне грамадзян Беларусі ад платы за выдачу дакумента ўстаноўлена асобнай пастановай і тэрмінам не абмежавана.
Комплекс з дзесяці заканадаўчых актаў, прынятых у 2024 годзе, пачаў прымяняцца ва ўсіх дзяржавах-членах. Ён змяняе працэдуру разгляду хадайніцтваў, уводзіць агульнаеўрапейскі спіс бяспечных краін паходжання і правілы на выпадак інструменталізацыі міграцыі трэцяй дзяржавай.
Намеснік Rzecznika Praw Obywatelskich звярнуўся ў міністэрства ўнутраных спраў і адміністрацыі: грамадзяне Беларусі, якія жывуць у Польшчы як члены сям'і грамадзяніна ЕС, знаходзяцца па-за сферай дзеяння закона аб замежніках і таму не могуць атрымаць ні польскі праязны дакумент, ні пастаяннае знаходжанне, нават будучы аб'ектыўна пазбаўленымі пашпарта. Сітуацыя ахарактарызавана як сістэмны прававы прабел, які вядзе ў крайніх выпадках да фактычнай бяздзяржаўнасці. У адказе ад 10 ліпеня 2026 года міністэрства паведаміла, што не мае сігналаў пра значную колькасць такой групы, і падрыхтоўку заканадаўчай ініцыятывы не плануе.
Уступілі ў сілу папраўкі да Іміграцыйнага закона, прынятыя 23 красавіка 2026 г.: выключана норма, якая дазваляла грамадзянам Беларусі з правам на пастаянны ВНЖ атрымліваць часовы без пацвярджэння дзяржаўнай мовы, і магчымасць запытваць TUA на падставе статусу апатрыда; уладальнікі TUA па вучобе страцілі права прасіць пастаянны ВНЖ у перыяд яе дзеяння.
Агенцтва ЕС па пытаннях прытулку апублікавала справаздачу пра становішча палітычнай апазіцыі і іншадумства ў Беларусі за перыяд з 1 студзеня 2025 года па 1 красавіка 2026 года. Такія справаздачы выкарыстоўваюцца нацыянальнымі органамі як даведачная аснова пры разглядзе хадайніцтваў пра абарону.
З гэтай даты заявы на zezwolenie na pobyt czasowy, pobyt stały і pobyt rezydenta długoterminowego UE прымаліся толькі праз Moduł Obsługi Spraw; папяровыя заявы, што паступілі пасля 26 красавіка, пакідаліся без разгляду. Папяровая падача захавалася для ўнутрыкарпаратыўных пераводаў, доўгатэрміновай мабільнасці, уз’яднання сям’і пры заяўніку за мяжой і членаў сем’яў грамадзян Польшчы, ЕС і Вялікабрытаніі.
Рашэнне (CFSP) 2026/512 унесла змены ў базавае Рашэнне 2012/642/CFSP: пашыраны экспартныя і імпартныя забароны, уведзена забарона на паслугі, звязаныя з турыстычнай дзейнасцю ў Беларусі, а таксама — з 25 мая 2026 года — забарона аперацый з беларускім лічбавым рублём і з крыпта-правайдарамі, заснаванымі ў Беларусі. Абмежаванне па турызме матывавана ў тэксце павышанай рызыкай адвольных затрыманняў і абмежаванай консульскай абаронай для асоб з падвойным грамадзянствам. Асобна прадугледжана выключэнне для паслуг, неабходных для працы дыпламатычных і консульскіх прадстаўніцтваў Беларусі ў дзяржавах-членах.
Сейм Літвы прыняў папраўкі да Закона аб абмежавальных мерах у сувязі з ваеннай агрэсіяй супраць Украіны і падоўжыў іх дзеянне да 31 снежня 2027 г. (95 «за», 1 «супраць», 6 устрымаліся). Для грамадзян Беларусі захаваліся прыпыненне прыёму візавых заяў з выключэннямі па рашэнні МЗС і ацэнка рызыкі на мяжы; абноўленая рэдакцыя прымянялася з 3 мая 2026 г.
Група незалежных экспертаў заявіла, што ануляванне пашпартоў асоб, раней затрыманых па палітычных матывах і высланых пасля вызвалення, зроблена без прававых падстаў. У заяве названы наступствы: немагчымасць вярнуцца ва ўласную краіну, падзел сем'яў, перашкоды да атрымання прававога статусу, працы і медычнай дапамогі, рызыка бяздзяржаўнасці. Эксперты спаслаліся на Усеагульную дэкларацыю правоў чалавека і чатыры артыкулы Міжнароднага пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах.
Уступіў у сілу Указ Прэзідэнта ад 9 студзеня 2026 г. № 5: мужчыны ва ўзросце ад 18 да 27 гадоў прад’яўляюць даведку аб адносінах да воінскага абавязку пры атрыманні або замене пашпарта, вадзіцельскага пасведчання і дазволу на грамадзянскую зброю. Паводле ўказа даведку выдае ваенны камісарыят па месцы жыхарства пры асабістым звароце, бясплатна, не пазней за адзін працоўны дзень.
Генеральны дырэктар па кіраванні міграцыяй і Генеральны камісар па справах замежнікаў і межаў падпісалі сумесную інструкцыю: для любых дазволаў па заканадаўстве аб замежніках і для выдачы TIE на тэрыторыі Іспаніі прымаецца пратэрмінаваны пашпарт грамадзяніна Беларусі, які знаходзіўся ў краіне на дату інструкцыі. Дзеянне меры абмежавана часам, пакуль захоўваюцца абставіны, што яе выклікалі.
Восем чалавек, вызваленых з месцаў пазбаўлення волі, былі прымусова высланыя ў Літву і Украіну. Ужо па-за межамі краіны высветлілася, што іх пашпарты, фармальна дзейсныя на момант высылкі, аб'яўлены несапраўднымі. Эксперты ААН пасля ўсталявалі, што практыка закранула значную колькасць вызваленых.
З абвяшчэннем чарговага пакета «EU4People of Belarus» на €30 млн сукупная сума падтрымкі, выдзеленай Еўрасаюзам з 2020 года, склала €200 млн. Кірункі — незалежныя медыя, праваабарончыя арганізацыі, дапамога пацярпелым ад рэпрэсій, адукацыя.
Рэзалюцыя Савета ААН па правах чалавека A/HRC/RES/55/27 заснавала групу для ўстанаўлення фактаў і прычын парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі з 1 мая 2020 года. Мандат падаўжаўся двойчы — у красавіку 2025 года і 19 сакавіка 2026 года.
Пяць спецыяльных дакладчыкаў ААН ацанілі ўказ як такі, што закранае сотні тысяч чалавек за мяжой і перашкаджае ў тым ліку рэгістрацыі нараджэння дзяцей, доступу да адукацыі, аховы здароўя, заключэнню шлюбу і правасуддзю. Дзяржавам — членам ААН адрасаваны заклік не дэпартаваць грамадзян Беларусі на падставе скончаных ці ануляваных пашпартоў і садзейнічаць атрыманню альтэрнатыўных праязных дакументаў і пасведчанняў асобы.
Указ № 278 пазбавіў дыпламатычныя прадстаўніцтвы і консульскія ўстановы паўнамоцтваў выдаваць і абменьваць пашпарты грамадзянам, якія знаходзяцца за мяжой. Дакументы стала магчыма аформіць толькі на тэрыторыі Беларусі. Мера закранула, паводле ацэнак ААН, сотні тысяч чалавек і стала адпраўным пунктам для праграм праязных дакументаў у краінах ЕС.
Дзве пастановы міністра ўнутраных спраў і адміністрацыі ўвялі для грамадзян Беларусі асаблівую падставу выдачы польскага праязнога дакумента (art. 252a) і вызвалілі іх ад платы за яго. Па гэтай падставе не патрабуецца даказваць немагчымасць атрымаць пашпарт сваёй краіны, а падыдзе любы від на жыхарства, уключна з часовым.
Старонка не прэтэндуе на поўны пералік усіх рашэнняў па Беларусі. Адбор абмежаваны тымі, якія мяняюць прававое становішча чалавека: доступ да працэдуры прытулку, дакументы і магчымасць перамяшчэння, абмежавальныя меры з прамым эфектам для прыватных асоб, пазіцыі наглядных органаў па правах чалавека.
Фінансаванне грамадзянскай супольнасці вынесена ў асобную тэму €200 мільёнаў, рэзалюцыі Еўрапарламента — у раздзел Рэзалюцыі, расследаванне Міжнароднага крымінальнага суда — у раздзел МКС. Тут гэтыя сюжэты не дублююцца.
Запісы сфармуляваны ў прошлым часе і апісваюць тое, што адбылося на пазначаную дату. Сцвярджэнні кшталту «зараз дзейнічае» на старонцы адсутнічаюць наўмысна: тэрміны падаўжаюць і адмяняюць, а падзея, што адбылася, застаецца дакладнай. Калі ў рашэння ёсць тэрмін, ён пазначаны разам з актам, якім устаноўлены, — стан на бягучы дзень варта зверыць па першакрыніцы.
Godze не дае юрыдычных кансультацый. Гэтая старонка — карта датаў і крыніц, не індывідуальнае прымяненне да справы.